KONSTITISYON AYITI

CHAPIT PREMYE.- KARAKTE FONDALNATAL REPIBLIK AYITI

Atik premye.- Repiblik Ayiti granmoun tèt li, li demokratik, li pa ka divize, li layik e li solidè. Li gen yon òganizasyon ki chita sou desantralizasyon.

Chapit premye.-

Gouvènman an chita. Depi gen gwo nesesite pou sa, yo ka toujou deplase syèj Gouvènman an.

Chapit premye.-

Atik 3.-Koulè drapo peyi Ayiti se ble ak wouj. Men ki jan drapo peyi Ayiti fèt: a) Drapo a fèt ak de (2) moso twal menm longè, menm lajè. Moso twal ble a anwo. Moso twal wouj la anba. Tou de (2) moso twal yo kouche ; b) Nan mitan, sou yon moso twal blan, yon moso twal kare, y ap fè desen yon pye palmis ak yon bonèt wouj sou tèt pye palmis la. Anba pye palmis la, y ap fè desen kèk zam ak kèk enstriman mizik. Men sa y ap ekri anba, sou moso twal blan an: Men anpil chay pa lou.

Chapit premye.-

Fratènite.

Chapit premye.-

Atik 5.- Chante ofisyèl Nasyon an se : Ladesalnyèn. Tout moun dwe salye drapo a.

Chapit premye.-

Atik 6.- Se lang kreyòl la ki simante tout Ayisyen ansanm. Kreyòl ak franse se lang ofisyèl Repiblik 12 === officielles de la République. la.

Chapit premye.-

an santim. Le territoire de la République d’Haïti Teritwa Repiblik Ayiti

Chapit 2.-

Atik 8.-Repiblik Dominikèn bòne teritwa Repiblik Ayiti sou kote Lès. Oseyan Atlantik bòne l sou kote Nò. Lanmè Karayib yo oubyen lanmè Antiy yo bòne l sou kote Sid ak kote Lwès li. Teritwa a kouvri: a) pati lwès Zile Ayiti a ansanm ak zile ki tou pre l yo, tankou: Lagonav, Latòti, Ilavach, Kayimit yo, Lanavaz, Grannkay ak lòt zile ki nan lanmè peyi a; b) anmè peyi a ak zòn ki rezève pou c) espas ayeryen ki kouvri tè ak lanmè peyi a.

Chapit 2.-

Atik 9.- Okenn Nasyon pa ka monte sou teritwa Repiblik Ayiti epi pa ka gen okenn trete ak konvansyon ki ka fè Pèp ayisyen pèdi dwa li genyen sou tè pa l la oubyen sou yon pati ladan l.

Chapit 2.-

Lalwa fikse kantite depatman, kantite komin ak kantite seksyon kominal ki dwe genyen e li tou di kouman pou yo òganize ak kouman pou yo fonksyone. La nationalité haïtienne Nasyonalite ayisyen an

Chapit premye.-

Atik 11.- Yon moun ki fèt ann Ayiti oubyen ki fèt nan peyi etranje e ki gen : swa manman l oubyen papa l ki ayisyen, se ayisyen. Yon moun ki gen yon gran paran l ki 13 === haïtienne peut faire valoir ses droits à la nationalité haïtienne, dans les conditions prévues par la loi. Possède également la nationalité sur le sol de la République d’Haïti. Tout enfant apatride retrouvé sur le territoire haïtien peut obtenir la nationalité haïtienne dans les conditions prévues par la loi. Aucun Haïtien ne peut faire prévaloir sa nationalité étrangère sur le territoire de la République d’Haïti. Il est possible de renoncer à la nationalité haïtienne, si l’intéressé jouit d’une autre nationalité. Cette renonciation résulte d’une demande solennelle et expresse de l’intéressé auprès du tribunal de première instance haïtien territorialement compétent. ayisyen kapab reklame dwa pou li gen nasyonalite ayisyen an selon lalwa. Yon moun ki fèt sou teritwa Repiblik Ayiti a tou genyen nasyonalite ayisyen. Tout timoun yo jwenn sou teritwa ayisyen an ki pa gen nasyonalite kapab gen nasyonalite ayisyen dapre kondisyon lalwa prevwa pou sa. nasyonalite etranje li genyen sou teritwa Repiblik Ayiti. Li posib pou yon moun rejte nasyonalite ayisyen an, si moun nan gen yon lòt nasyonalite. Pou sa rive fèt, konsène a ap fè yon demann ofisyèl ak tout konsyans li bò kote tribinal premye enstans ayisyen ki gen konpetans pou sa nan zòn kote l rete a.

Chapit 3.-

Atik 12.- Yon moun ki rezide pandan senk (5) lane youn dèyè lòt sou teritwa Repiblik la, kapab genyen nasyonalite ayisyen an. La citoyenneté Sa yon sitwayen ye

Chapit 4.-

Atik 13.- Yon sitwayen se yon moun ki genyen genyen kapasite pou l jwi dwa sa yo. Se lalwa ki deside, ki lè yon moun pandan yon tan epi ki lè li pèdi dwa sa yo nèt.

Chapit 4.-

Atik 14.- Yon moun majè depi li gen dizuit (18) lane.

Chapit 4.-

Atik 15.- Tout Ayisyen, fi kou gason, moun depi yo deja gen dizuit (18) lane, e depi 14 === conditions prévues par la Constitution et par la loi. yo ranpli tout kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa yo.

Chapit 4.-

Atik 16.- Prensip patisipasyon fanm kou gason san fòskote ak san paspouki nan sa k ap fèt nan tout nivo nan peyi a, se yon prensip tout moun dwe respekte san estrateji pou li fè gen plis fanm yo nan Administrasyon piblik la. Lwa elektoral la prevwa dispozisyon pou fè pati politik yo obligasyon prezante fanm yo kòm kandida nan eleksyon. Lwa elektoral la fikse tout kondisyon k ap pèmèt yo aplike paragraf sila. . 15 === DROITS, DEVOIRS ET LIBERTÉS DWA, DEVWA AK LIBÈTE YO personne humaine

Chapit premye.-

Atik 17.- Leta dwe pran dispozisyon pou tout dapre Deklarasyon inivèsèl Dwa Moun 1948 la.

Chapit premye.-

Atik 18.- Pou Leta kenbe sistèm sante a pi solid epi garanti kalite l, l ap kreye lopital, dispansè ak sant sante pou pi piti nan chak komin pou l pèmèt tout moun nan popilasyon an jwenn kalite swen sante yo bezwen yo.

Chapit premye.-

Atik 19.- Leta ankouraje tout travay sektè prive a fè nan domèn sante a.

Chapit premye.-

Atik 20.- Leta la pou l pwoteje lafanmi, poto mitan sosyete a. Li dwe veyatif pou l konnen ki jan tout fanm ansent ak nouris, timoun piti ak granmoun ki gen anpil laj bon jan èd ak asistans. Tout kalite zak vyolans nan fanmi ak tout kalite zak vyolans seksyèl merite kondanasyon. Leta la pou l pran tout dispozisyon nesesè pou l fè prevansyon kont tout kalite zak vyolans k ap fèt sou fanm epi pou li pini zak sa yo. danje

Chapit 2.-

konpòtman ki ka deranje lanati. 16 ===

Chapit 2.-

Atik 22.- Lalwa fikse kondisyon pwoteksyon bèt ak plant yo. Lalwa pini tout moun ki pa respekte kondisyon sa yo.

Chapit 2.-

Atik 23.- Okenn moun pa gen dwa antre ak dechè oubyen fatra ki soti nan peyi etranje sou kèlkilanswa fòm nan peyi a. Y ap kont tout moun ki antre ak dechè oubyen fatra nan peyi a. Libète chak moun genyen

Chapit 3.-

Atik 24.- Yo pa gen dwa ni al dèyè yon moun, ni arete l, ni mete l nan prizon, san se pa pou yon rezon lalwa prevwa, ak jan lalwa di sa dwe fèt. Chak moun gen reskonsablite pa l. Yo pa gen dwa arete okenn moun nan plas yon lòt.

Chapit 3.-

Atik 25.- Anwetan ka kote yo bare moun ap fè move zak, yo pa gen dwa arete okenn moun ni fèmen okenn moun nan prizon san se pa ak yon manda yon jij lalwa bay konpetans pou sa. Anwetan ka kote yo bare moun ap fè move zak, yo pa gen dwa arete moun ata ak manda ant sis (6) è di swa al pou sis (6) è di maten. Ni yo pa gen dwa fouye kay moun ant sis (6) è di swa al pou sis (6) è di maten.

Chapit 3.-

Atik 26.- Yo pa gen dwa fè fòs ak okenn moun prizon san pa gen nesesite pou sa. Yo pa gen dwa fè presyon sou okenn moun, ni yo pa gen dwa maltrete l pou yo fè l pale.

Chapit 3.-

Atik 27.- Yo pa kapab entèwoje okenn moun san prezans avoka l oubyen san prezans yon temwen li chwazi.

Chapit 3.-

Chapit 3.-

Atik 29.- Dezobeyi lwa ki pwoteje libète chak moun, se zak gwo ponyèt. Moun yo fè abi sa yo, gen dwa al nan tribinal ki la pou sa, san yo pa mande pèmisyon. Yo gen dwa mande pinisyon pou tout moun ki fè zak gwo ponyèt sa yo ansanm ak moun ki te ede nan fè zak sa yo, kèlkilanswa pozisyon ak fonksyon moun sa yo.

Chapit 3.-

ak lwa administratif yo, anplwaye Leta ak reskonsab Leta gen pwòp reskonsablite pa yo lè gen zak ki fèt kont dwa moun. Nan ka sa yo, Leta 18 === Les droits et libertés en matière pénale Dwa ak libète ki gen pou wè ak kesyon penal

Chapit 4.-

Atik 31.- Se lalwa sèlman ki gen dwa di ki pèn yo prevwa pou yon zak epi nan ki ka ak nan ki sikonstans yo dwe bay pèn sa a.

Chapit 4.-

Atik 32.- Pèn lanmò a pa egziste nan okenn ka ni nan okenn sikonstans.

Chapit 4.-

Atik 33.- Yon lwa pa valab pou yon kòz yo ta jije anvan lwa sa a parèt, sof si se yon lwa lwa penal, e ki ta an favè moun yo akize a.

Chapit 4.-

Atik 34.- Lè gen krim, lè gen deli, lè gen kontravansyon, yo pa kapab fòse yon

Chapit 4.-

Atik 35.- Lè y ap jije moun pou krim kote san koule, fòk gen yon jiri. Jiri a ap valab tou lè y ap jije deli pou kòz politik yo.

Chapit 4.-

Atik 36.- Yo pa gen dwa antre kay moun ni fouye kay moun, san se pa pou yon rezon lalwa prevwa epi jan lalwa di sa dwe fèt.

Chapit 4.-

Atik 37.- Dapre Konstitisyon an ak lalwa, yo pa gen dwa voye okenn sitwayen, kit li pase jij ki la pou sa.

Chapit 4.-

Atik 38.- Yo pa kapab depòte okenn moun ki gen nasyonalite ayisyen, ni fòse l kite teritwa nasyonal, sof nan ka kote y ap sou baz yon trete entènasyonal Repiblik Ayiti siyen.

Chapit 4.-

Atik 39.- Okenn moun pa kapab pèdi kapsite mache ak nasyonalite li pou rezon politik.

Chapit 4.-

Chapit 4.-

Atik 41.- Òganizasyon ak fonksyònman prizon yo dwe respekte prensip fondalnatal ki konsène diyite moun. La liberté d'expression et de la presse Moun gen dwa pale lib, laprès gen dwa fonksyone lib

Chapit 5.-

Atik 42.- Tout Ayisyen gen dwa di sa yo panse lib e libè, nan tout domèn, jan yo pito.

Chapit 5.-

Atik 43.- Laprès lib pou li fè travay li. Jounalis la lib pou l pratike pwofesyon l dapre kondisyon lalwa fikse. Li pa bezwen pyès otorizasyon pou li travay epi yo pa dwe mete limit sou travay li sof nan moman lagè. Yo pa ka fòse jounalis la bay kote li jwenn enfòmasyon. Men li gen devwa pou l verifye si enfòmasyon l ap bay yo vre epi si yo egzak. Mete sou sa, li dwe respekte prensip etik ak prensip deyontoloji metye jounalis la.

Chapit 5.-

Atik 44.- Se sou kòd penal la y ap chita pou yo jije tout deli laprès komèt ansanm ak tout zak vyolasyon ki fèt kont dwa moun genyen pou yo pale.

Chapit 5.-

Atik 45.- Okenn moun pa gen dwa komèt zak lòt fòm kominikasyon moun ak moun epi pou yo kenbe sa ki ekri a oubyen sa ki di a sekrè. Sèl yon desizyon valab ki soti bò kote lajistis kapab mete limit nan libète sa a pandan y ap respekte tout garanti lalwa bay yo. 20 === Le droit à l'information Dwa pou moun genyen enfòmasyon

Chapit 6.-

Atik 46.- Nan lide pou Leta garanti dwa sitwayen pou yo gen enfòmasyon, li dwe pibliye lwa, trete, konvansyon entènasyonal ak akò entènasyonal, òdonans, dekrè, arete ak tout tèks ofisyèl ki konsène Repiblik la, anwetan tèks ki gen enfòmasyon sou sekirite nasyonal la. La liberté de conscience Moun gen dwa suiv kwayans yo ak relijyon yo lib

Chapit 7.-

Atik 47.- Tout relijyon ak tout kwayans yo lib. Tout moun gen dwa suiv relijyon ak kwayans pa yo, depi sa yo fè a pa deranje lòd piblik ak lapè piblik.

Chapit 7.-

seremoni gen dwa fèt nan peyi a, selon relijyon ak selon kwayans chak moun. La liberté de réunion et d'association Moun gen dwa reyini lib Moun lib fè asosyasyon yo vle

Chapit 8.-

Atik 49.- Moun gen dwa reyini lib pou yo mete asosyasyon kanpe epi pou yo fè reyinyon san zam pou rezon politik, rezon ekonomik, rezon sosyal, rezon kiltirèl oubyen pou tout lòt rezon ki la pou tabli lapè. Yo dwe ekri lapolis davans pou yo enfòme l sou tout manifestasyon k ap fèt nan lari.

Chapit 8.-

Atik 50.- Pati politik ak gwoupman pati politik yo la pou ede pèp la eksprime volonte l pi klè nan eleksyon. Yo gen dwa fèt lib. Yo gen dwa travay lib. Yo dwe 21 === principes de la souveraineté nationale et de la démocratie. La loi détermine leurs conditions de reconnaissance et de fonctionnement, leur sont réservés. dakò ak tout prensip ki fè Nasyon an granmoun tèt li ansanm ak tout prensip demokrasi a. Lalwa fikse kondisyon pou yo rekonèt pati politik ak gwoupman pati politik yo ak kouman pou yo fonksyone epi li L’éducation, l’enseignement, la recherche et la culture Edikasyon, ansèyman, rechèch ak lakilti

Chapit 9.-

Atik 51.- Leta dwe pran dispozisyon pou tout moun jwenn edikasyon. Edikasyon dwe lib nan tout nivo ansèyman. Se Leta k ap kontwole dwa pou moun jwenn edikasyon an. Ansèyman premye sik fondamantal la ak ansèyman dezyèm fonfamantal la obligatwa.

Chapit 9.-

reskonsab ledikasyon piblik. mete lekòl gratis pou tout moun. Se pou yo kontwole nivo fòmasyon pwofesè lekòl piblik ak pwofesè lekòl prive yo.

Chapit 9.-

Atik 53.- Ansèyman siperyè a lib. Se Inivèsite Leta Ayiti ak inivèsite piblik nan depatman yo, ki otonòm, mete ak inivèsite prive, lekòl siperyè piblik ansanm ak lekòl siperyè prive Leta rekonèt k ap bay nivo edikasyon sa a. Lalwa fikse òganizasyon ak fonksyònman yo.

Chapit 9.-

Atik 54.- Leta finanse fonksyònman ak devlopman Inivèsite Leta Ayiti, inivèsite piblik nan depatman yo ansanm ak lekòl siperyè piblik yo. Leta ankouraje devlopman rechèch, 22 === publics d’enseignement supérieur. L’État encourage le développement de la recherche, de la science et de la technologie. devlopman lasyans ak devlopman teknoloji.

Chapit 9.-

Atik 55.- Yon òganis piblik endepandan ap kontwole kalite asèyman siperyè ak rechèch syantifik sou tout teritwa nasyonal la. Misyon òganis sa a, se travay ak enstitisyon piblik kou prive. Chak ane l ap pibliye yon rapò evalyasyon ansanm ak yon lis k ap genyen enstitisyon ki bay pi bon rezilta. Lalwa ap fikse non, òganizasyon ak fonksyònman òganis sa a.

Chapit 9.-

Atik 56.- Patrimwàn nasyonal la ranmase tout sa peyi a genyen kòm richès tankou akeyoloji, istwa l, kilti l ak fòlklò l menm jan ak tout bèl zèv achitekti li nou genyen nan listwa nou. Nan sans sa a, moniman, ansyen konstriksyon ki fin kraze yo, anplasman kote zansèt nou yo te genyen tout gwo batay yo, espas tout moun rekonèt kòm sant kwayans afriken nou yo ak tout lòt tras pase nou an dwe jwenn bon jan pwoteksyon bò kote Leta. Lalwa fikse kondisyon espesyal pou chak domèn sa yo jwenn pwoteksyon.

Chapit 9.-

Atik 57.- Gen yon akademi ayisyen ki la pou l fè pwomosyon lang kreyòl la pou l pèmèt li gen bon jan devlopman syantifik epi pou l ka itil Pèp ayisyen an pi byen toujou. Lalwa fikse òganizasyon ak fonksyònman akademi kreyòl ayisyen an.

Chapit 9.-

Atik 58.- Leta dwe pran tout dispozisyon pou moun andikape yo jwenn edikasyon 23 === sosyete a kòmsadwa.

Chapit 9.-

tout mwayen posib pou alfabetize tout teritoryal yo ap ankouraje tout sektè ki deside bay konkou nan travay sa.

Chapit 9.-

Atik 60.- Lajan yon pwofesè dwe touche kòm salè, dwe sifi pou li menm ak fanmi l

Chapit 9.-

Atik 61.- Anwetan ka kote yo kenbe yon moun nan men, okenn fòs lòd pa ka antre ak zam anndan enstitisyon ansèyman yo san otorizasyon manm direksyon etablisman yo. La liberté du travail Nenpòt moun gen dwa travay lib

Chapit 10.-

Chapit 10.-

Atik 63.- Tout anplwaye yon enstitisyon prive oubyen tout anplwaye yon enstitisyon piblik fèt pou yo touche yon lajan ki korèk kòm salè. Yo fèt pou yo gen poz nan travay yo. Chak ane, yo fèt pou yo gen vakans peye ak yon boni.

Chapit 10.-

Atik 64.- Leta dwe kontwole si tout travayè travay nan bon kondisyon, ni pou pwoteksyon yo, ni pou lajan yo touche kòm salè, kit se fi, kit se gason, kit moun nan marye, kit moun nan pa marye. Kwayans yon moun ak sa li panse pa gen anyen pou wè ak sa.

Chapit 10.-

Atik 65.- Sendika gen dwa fèt lib. Tout travayè enstitisyon piblik kou prive gen dwa manm yon sendika k ap okipe travayè ki nan jan de travay sa a, depi se afè travay l ap okipe. Sendika yo pa gen dwa nan politik. Sendika yo pa la pou fè lajan. Sendika 24 === ne peut être contraint d’y adhérer. yo pa la pou zafè relijyon. Yo pa kapab fòse moun antre nan sendika.

Chapit 10.-

Atik 66.- Moun gen dwa fè grèv, lalwa di nan ki kondisyon pou sa fèt. Men tou, fòk moun k ap planifye grèv yo fè yon jan tout sikonstans pou yo pa pran sanksyon kont yo.

Chapit 10.-

Atik 67.- Lalwa fikse limit laj yon moun dwe genyen pou li travay kòm salarye. Gen lwa espesyal ki fikse regleman pou travay timoun ak moun k ap travay lakay moun.

Chapit 10.-

Atik 68.- Leta la pou l bay tout sitwayen sekirite sosyal epi sa dwe fèt selon tout kondisyon lalwa fikse pou sa. La liberté économique Libète ekonomik

Chapit 11.-

Atik 69.- Tout moun lib pou yo mete antrepriz sou pye depi sa pa fèt kont enterè sosyete a. Leta ap ankouraje antrepriz prive nan epi pou plis moun ka patisipe ak benefisye nan kreyasyon richès sa a. Leta dwe pran mezi nesesè pou pèmèt tout sitwayen san paspouki jwenn Chak ane Bank santral ap fikse kantite enterè pou yo mete sou prè yo sou teritwa nasyonal la.

Chapit 11.-

Atik 70.- Yo pa ka tabli okenn sistèm monopòl sof si monopòl sa ta nan enterè sosyete a sèlman. Yo p ap ka lage monopòl sa a nan men yon moun.

Chapit 11.-

Atik 71.- Yo kreye Otorite konkirans lan, yon òganis piblik endepandan ki gen yon 25 === concurrence. L’Autorité de la concurrence est chargée de lutter contre les pratiques anticoncurrentielles, d’étudier le fonctionnement des marchés, d’assurer l’ordre public économique et la promotion de la concurrence loyale. Elle prend des sanctions financières et administratives contre les opérateurs qui concurrence loyale. La loi fixe le mode d’organisation et de fonctionnement de l’Autorité de la concurrence. pèsonalite jiridik. Otorite Konkirans lan reskonsab: goumen kont pratik k ap kraze prensip konkirans lan, etidye fonksyònman mache yo, mete lòd nan ekonomi peyi a epi fè pwomosyon pou yon fòm konkirans onèt. Òganis sa a ap pran sanksyon finansye ak sanksyon administratif kont tout operatè k ap konkirans ki pa gen kou nan do a. Lalwa fikse kondisyon òganizasyon ak fonksyònman Otorite Konkirans lan. L’imposition Enpo

Chapit 12.-

Atik 72.- Se lalwa sèlman ki kapab fikse enpo yo.

Chapit 12.-

Atik 73.- Lalwa pini tout zak vyolasyon kont lwa fiskal yo ansanm ak zak fè lajan nan move kondisyon. Tout fonksyonè ki konnen gen zak kon sa k ap fèt dwe rapòte yo bay otorite ki gen konpetans pou trete ka sa yo. La propriété Dwa pou moun gen byen

Chapit 13.-

Atik 74.- Leta la pou l pwoteje pwopriyete prive moun genyen yon fason legal. Lalwa fikse kondisyon ansanm ak limit sou fason pou yon moun gen byen epi sou fason pou l jwi byen sa yo.

Chapit 13.-

Atik 75.- Lalwa entèdi epi kondane tout moun ki sikonstans ki pi grav toujou pou otorite byen moun. Leta ap pran tout dispozisyon san pèdi tan pou li pèmèt pwopriyetè yo te vòlè byen l lan retounen jwi tout dwa l 26 === genyen sou byen sa yo.

Chapit 13.-

Atik 76.- Leta kapab deklare pwopriyete yon moun kòm byen piblik pou rezon itilite piblik. Pou sa fèt, fòk Leta depoze yon lajan oubyen fòk gen yon dokiman otorite Lajistis ki gen konpetans pou sa bay. Se sou baz evalyasyon yon espesyalis Leta ap fikse lajan dedomajman an. Si yo kite pwojè yo t ap fè anvan an, y ap anile mezi deklarasyon pwopriyete moun nan kòm byen piblik la, epi yo p ap gen dwa fè okenn tranzaksyon sou byen sa a. Nan ka yon moun ki pa gen lòt byen, Leta ap remèt byen sa a san pwopriyetè a pa remèt lajan dedomajman an. Y ap aplike mezi deklarasyon pwopriyete moun nan kòm byen piblik la kou yo kòmanse reyalize pwojè a toutbon vre.

Chapit 13.-

Atik 77.- Dwa pwopriyete a pa konsène lanmè a, tou sab yo. Tout se byen piblik Leta.

Chapit 13.-

Atik 78.- Lalwa pwoteje pwopriyete entèlektyèl, pwopriyete syantifik, pwopriyete literè, pwopriyete atistik ak pwopriyete endistriyèl. L’Administration et la fonction publiques Administrasyon piblik la ak fonksyon piblik yo

Chapit 14.-

Atik 79.- Administrasyon piblik nasyonal la pa byen prive okenn moun. Li dwe travay nan enterè tout moun. Administrasyon piblik la se zouti Leta pou l reyalize misyon ak objektif li yo. Pou Administrasyon piblik la bay bon jan rezilta, se pou yo jere l nan ladwati, efikasite ak bon jan prensip. Administrasyon Leta ansanm ak 27 === territoriales. L’Administration publique nationale garantit l’égalité de traitement et d’accès considération de sexe, d’origine, de langue, de croyance, d’opinion et de statut matrimonial. Des objectifs sont fixés à l’Administration publique et celle-ci doit rendre compte de ses résultats. yo fòme Administrasyon piblik nasyonal la. Administrasyon piblik nasyonal la dwe pèmèt moun jwenn menm tretman san paspouki epi li dwe pèmèt sitwayen yo konsidere sèks yo, kote yo soti, lang yo pale, kwayans yo, opinyon yo ak kondisyon yo kòm moun marye oubyen kòm moun ki pa marye. Administrasyon piblik la chwazi objektif pou li bay tèt li epi li dwe fè popilasyon an konnen ki rezilta li jwenn nan kad travay li yo.

Chapit 14.-

Atik 80.- Administrasyon piblik la chita sou prensip konpòtman, konpetans, ladwati ak disiplin.

Chapit 14.-

Atik 81.- Fonksyon piblik la se yon karyè. Pou yon moun antre nan fonksyon piblik la, fòk li pase nan konkou oubyen li ranpli tout lòt kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa pou sa. Lalwa fikse kondisyon pou yo revoke moun nan fonksyon piblik la. Se jiridiksyon administratif yo ki gen konpetans pwononse yo sou konfli nan Adminstrasyon piblik la.

Chapit 14.-

Atik 82.- Fonksyonè ak anplwaye piblik yo ap teritoryal yo sèlman. Yo dwe respekte tout prensip fonksyònman ak tout prensip disiplin lalwa sou fonksyon piblik la tabli. Okenn fonksyonè pa gen dwa okipe plizyè pòs kote Leta ap peye l nan fonksyon piblik la oubyen nan anseyan, konsiltan, ak nan ka kote gen kèk dispozisyon espesyal ki pèmèt sa.

Chapit 14.-

Atik 83.- Fonksyonè ak anplwaye piblik yo kapab mete asosyasyon kanpe pou 28 === droits dans les conditions prévues par la Constitution et par la loi. defann dwa yo dapre kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa.

Chapit 14.-

Chapit 14.-

Atik 85.- Dapre lalwa ak Konstitisyon an, manm fòs piblik yo gen dwa vote.

Chapit 14.-

Atik 86.- Yon militè oubyen yon polisye kapab poze kandida pou yon pòs kote li dwe pase nan eleksyon yon lane apre li kanpe sou tout fonksyon li te genyen nan fòs piblik la. Les droits des étrangers Dwa etranje yo

Chapit 15.-

Atik 87.- Lalwa fikse kondisyon pou etranje antre nan peyi a. E lalwa fikse kondisyon pou etranje rete nan peyi a.

Chapit 15.-

ekonomik ak dwa sosyal yo tout pandan y ap konsidere sa lalwa di sou divès dwa, tankou : dwa pou yo posede tè ak kay, dwa pou yo pratike yon pwofesyon, dwa pou yo fè komès angwo, dwa pou yo reprezante yon antrepriz komèsyal oubyen pou yo fè biznis vann ak biznis achte ak peyi etranje.

Chapit 15.-

Atik 89.- Tout moun ki gen laperèz akoz yo kapab sibi pèsekisyon poutèt koulè po yo, relijyon yo, nasyonalite yo, fè pati kèk gwoup sosyal oubyen pou opinyon politik yo, gen dwa jwenn azil, depi moun sa a pa nan peyi kote li gen nasyonalite li a epi akoz laperèz sa a, li pa vle reklame pwoteksyon peyi sa a ; oubyen moun sa a san nasyonalite epi li pa nan peyi kote li gen rezidans li a, 29 === nationalité et se trouve hors du pays dans lequel elle avait sa résidence habituelle, ne peut ou, en raison de ladite crainte, ne veut y retourner. epi akoz menm laperèz sa a, li pa fè lide retounen la ankò. Les devoirs du citoyen Devwa sitwayen yo

Chapit 16.-

Chak dwa li genyen makònen ak yon devwa pou pwoteje dwa sa a.

Chapit 16.-

fè tout sa ki nesesè pou Leta ak pou ak nan koze ekonomi. Men ki sa yon sitwayen dwe fè: a) respekte Konstitisyon an ak drapo peyi a; b) respekte lwa ak regleman yo; c) patisipe nan eleksyon ak nan referandòm, san yo pa fòse l; d) peye enpo ak taks; penal; f) defann peyi l si gen lagè; g) chèche konnen epi chèche ogmante konesans li ; an ; i) respekte lajan Leta ak byen Leta ; j) respekte byen lòt moun ; sosyete a ; lapè ; m) toujou prèt pou li pote konkou bay moun ki nan sitiyasyon difisil ; 30 === danger ; n) respecter les droits et la liberté d'autrui. Toute dérogation à ces obligations est punie par la loi. n) respekte dwa ak libète lòt moun. Lalwa ap pini tout moun ki pa respekte obligasyon sa yo.

Chapit 16.-

obligatwa. Lalwa fikse prensip òganizasyon ak prensip fonksyònman La protection du citoyen Pwoteksyon sitwayen

Chapit 17.-

Atik 93.- Leta kreye Biwo pwoteksyon sitwayen an, yon òganis piblik endepandan. Biwo pwoteksyon sitwayen an la pou li pwoteje tout moun kont tout kalite abi yo kapab sibi nan Administrasyon piblik la epi li la pou li fè pwomosyon ak defann dwa moun. Nan kad travay Biwo pwoteksyon sitwayen an, li dwe veyatif sou tout plent medam yo depoze, espesyalman plent ki konsène zak diskriminasyon travay yo.

Chapit 17.-

Atik 94.- Yon sitwayen ki gen tit Pwotektè sitwayen ap dirije Biwo pwoteksyon sitwayen an. Prezidan Repiblik la ap antann li ak Asanble nasyonal la pou li nome Pwotektè sitwayen an. Pwotektè sitwayen an gen yon manda sèt (7) lane epi yo pa ka ranplase li pandan tan sa a, sof si li bay demisyon li oubyen li ta mouri. Li pa ka gen yon lòt manda kòm Pwotektè. 31 ===

Chapit 17.-

Atik 95.- Yon lwa òganik fikse òganizasyon ak fonksyònman Biwo pwoteksyon sitwayen an. 32 === SOUVERAINETÉ NATIONALE SA KI FÈ PEYI AYITI GRANMOUN TÈT LI Dispositions générales Dispozisyon jeneral yo

Chapit premye.-

Atik 96.- Dwa granmoun peyi Ayiti chita sou do tout sitwayen yo san mank. Sitwayen yo egzèse dwa granmoun peyi a lè gen : a) eleksyon Prezidan Repiblik la ; b) eleksyon depite yo ; teritoryal yo ; d) referandòm.

Chapit premye.-

Atik 97.- Sitwayen yo lage dwa granmoun peyi a nan men twa (3) pouvwa : a) Pouvwa lejislatif la ; b) Pouvwa egzekitif la ; c) Pouvwa jidisyè a. Konstitisyon an tabli prensip separasyon twa (3) pouvwa sa yo. Okenn pouvwa pa ka depase limit Konstitisyon an ba li yo.

Chapit premye.-

Atik 98.- Twa pouvwa yo endepandan nan kad egzèsis fonksyon pa yo chak. Yo kolabore youn ak lòt nan enterè siperyè Leta a.

Chapit premye.-

Atik 99.- Vòt la toujou fèt sou baz prensip yon moun yon vwa e li toujou sekrè.

Chapit premye.-

moun fòme pati politik yo lib e libè epi fè yo fonksyone selon lwa ki la pou sa 33 === des partis politiques et de les faire fonctionner dans le cadre des lois en yo.

Chapit premye.-

Atik 101.- Dapre lalwa se Leta ki dwe bay lajan pou òganize eleksyon prezidanzyèl, eleksyon lejislatif, eleksyon lokal ansanm ak referandòm yo. Lwa elektoral la fikse pi gwo kantite lajan ki dwe depanse nan kanpay elektoral. Dapre tout dispozisyon ki nan lwa elektoral la, y ap anile eleksyon kandida ki depanse plis lajan pase sa ki te prevwa yo. Nan eleksyon prezidansyèl yo, pati politik ki fè dis (10) pousan vwa nan tout peyi a, gen dwa resevwa lajan yo te depanse nan eleksyon yo. Nan eleksyon lokal yo, pati politik ki fè dis (10) pousan vwa nan sikonskripsyon teritoryal konsène a, gen dwa resevwa lajan yo te depanse nan eleksyon yo. Lajan pati politik yo ap resevwa a depann de kantite vwa yo fè. Lwa elektoral la konplete tout dispozisyon ki nan atik sa a epi l ap tou fikse kondisyon pou yo aplike atik sa a. Le Pouvoir législatif Pouvwa lejislatif la du Pouvoir législatif fonksyònman Pouvwa lejislatif la

Chapit 2.-

Atik 102.- Asanble nasyonal se yon chanm ki gen depite pèp la vote nan eleksyon k ap egzèse Pouvwa lejislatif la. Se Asanble nasyonal la ki Palman an oubyen Kò lejislatif la. 34 ===

Chapit 2.-

Atik 103.- Depite yo pase nan eleksyon yon sèl tou pou yon kandida ki fèt nan sikonskripsyon pa yo a sou baz majorite moun ki vote pou yo. sikonskripsyon sou baz kantite moun k gen pou l chwazi yon depite nan eleksyon. nan etranje yo gen syèj yo nan Asanble nasyonal la, lwa elektoral la ap kreye lòt sikonskripsyon ki pa sou teritwa a. Lwa elektoral la ap fikse kantite si konskripsyon ak zòn kote sikonskripsyon sa yo ye. Kantite syèj yo pa dwe pi piti pase dis pou san (10%) kantite syèj depite yo.

Chapit 2.-

Atik 104.- Eleksyon depite yo ap fèt, pou pi ta, de (2) mwa anvan manda lejislati ki la a bout. Depite yo ap pran fonksyon dezyèm eleksyon yo epi y ap syeje pandan de (2) sesyon chak ane. Dire manda yo reprezante yon lejislati.

Chapit 2.-

Atik 105.- Pou yon moun kandida pou depite, fòk li : a) ayisyen ; b) genyen vennde (22) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) pratike yon pwofesyon oubyen yon metye nan respè lalwa ; e) peye tout taks ak enpo l yo lè sa 35 === avant la date de l’élection. dweèt ; f) rete nan sikonskripsyon an pandan twa (3) lane youn dèyè lòt anvan dat eleksyon an.

Chapit 2.-

Atik 106.- Pandan tan manda depite yo, yo pa ka gen okenn lòt fonksyon Leta kote moun gen salè, anwetan fonksyon pwofesè. Moun ki pa ka pase nan eleksyon pou depite : a) Moun k ap jere byen pou Leta, oubyen moun ki gen kontra pou yo b) Minis, sekretè d Eta yo, direktè jeneral yo, jij yo, komisè Gouvènman ak sibtiti komisè Gouvènman ki te toujou an fonksyon yon lane anvan dat eleksyon yo ; c) tout moun ki nan sitiyasyon kote Konstitisyon sa a ak lalwa pa pèmet yo poze kandida nan eleksyon.

Chapit 2.-

Atik 107.- Depite yo pase nan eleksyon pou senk (5) lane, yo kapab gen plizyè manda youn dèyè lòt. Asanble nasyonal la ap renouvle chak senk (5) lane.

Chapit 2.-

Atik 108.- Nan moman depite yo ap pran apre a : « Mwen sèmante pou m fè travay mwen nan ladwati, pou m konsève ak defann tout dwa Pèp ayisyen genyen epi m ap respekte tout sa ki nan Konstitisyon an. »

Chapit 2.-

Atik 109.- Konstitisyon an fikse kondisyon ak limit iminite depite yo genyen an pandan tout tan manda yo a. Iminite palmantè a pwoteje depite yo 36 === L’immunité parlementaire protège les relevant de leurs attributions. Les actes de corruption, ou tous autres crimes, les délits et les contraventions devant les juridictions de droit commun. Les députés peuvent faire l’objet de mesures d’arrestation en cas de flagrant délit et en cas de condamnation définitive. Le Bureau de l’Assemblée nationale en est informé sans délai. rapò ak wòl yo kòm palmantè. Yo kapab rapousib depite yo devan jiridiksyon dwa komen yo pou zak koripsyon, oubyen tout lòt krim, deli ak kontravansyon yo komèt. Yo kapab arete depite yo bare nan men k ap fè move ak depite ki gen yon kondanasyon definitif. Y ap fè Biwo Asanble nasyonal la konnen sa lapoula.

Chapit 2.-

Atik 110.- Nan ka kote yon depite mouri, li demisyone, li pèdi pòs li, li pran yon kondanasyon Lajistis oubyen li aksepte yon pòs ki pa mache ak fonksyon palmantè a, y ap òganize eleksyon nan sikonskripsyon kote li soti a pou yo ranplase l. Depite ki pase nan eleksyon an ap fini rès tan manda depite li ranplase a. Konsèy elektoral pèmanan an ap konvoke asanble primè elektoral la nan lan. Eleksyon an ap fèt trant (30) jou apre sikonskripsyon elektoral konsène a fin resevwa konvokasyon an. Sa ap fèt menm jan nan ka kote Lakou konstitisyonèl la anile youn oubyen plizyè eleksyon nan youn oubyen plizyè sikonskripsyon. Men li p ap nesesè pou gen eleksyon nan sikonskripsyon konsène a si ta gen depite ki pa ka ranpli fonsksyon l pandan dènye sesyon òdinè lejislati a oubyen apre sesyon sa a. Yon depite pèdi pòs li pandan manda l la depi li jwenn yon pinisyon grav oubyen yon pinisyon pou l ta wont devan yon tribinal dwa komen ki gen konpetans pou l pwononse sou ka li a. 37 ===

Chapit 2.-

Atik 111.- Nan kòmansman premye sesyon òdinè a, majorite depite Asanble a ap vote Biwo Asanble nasyonal la pou yon manda yon (1) lane.

Chapit 2.-

Atik 112.- Tout seyans k ap fèt nan Asanble nasyonal la piblik. Poutan, depi senk (5) depite pou pi piti mande yon uiklo, seyans lan kapab fèt san piblik.

Chapit 2.-

Atik 113.- Asanble nasyonal la pa ka syeje ni pa pran desizyon san prezans yon tyè (1/3) depite yo pou pi piti.

Chapit 2.-

Atik 114.- Ane palmantè a gen de (2) sesyon. Premye sesyon an kòmanse dezyèm lendi mwa Janvye pou l fini dezyèm lendi mwa Jiyè. Dezyèm sesyon an kòmanse dezyèm lendi mwa Sektanm pou l fini dezyèm lendi mwa Desanm. Nan espas tan ki separe sesyon òdinè yo, e depi gen ijans, Prezidan Repiblik la ka deside konvoke Asanble nasyonal la nan yon sesyon estwòdinè. Asanble nasyonal la pa gen dwa pran okenn desizyon sou yon sijè ki pa parèt nan pwogram konvokasyon Prezidan Repiblik la.

Chapit 2.-

Atik 115.- Yo pa kapab ni kraze ni repòte Asanble nasyonal la. Yo pa ka ni wete ni mete nan tan manda depite yo.

Chapit 2.-

Atik 116.- Asanble nasyonal la gen biwo l nan Pòtoprens. Poutan, depi gen gwo nesesite pou sa, yo kapab mete biwo sa a yon lòt kote sou teritwa nasyonal la.

Chapit 2.-

Atik 117.- Asanble nasyonal la ap pran regleman pou fikse tout kondisyon pou li ranpli fonksyon Konstitisyon an ba li, pou l nome pèsonèl li epi tabli prensip 38 === personnel et arrête sa discipline. L’Assemblée nationale est compétente pour prendre des sanctions disciplinaires à l'encontre de ses membres, notamment en cas d’obstruction empêchant la tenue de ses travaux et de ses séances. Elles sont prononcées à la majorité absolue des députés présents. disiplin li yo. Asanble nasyonal la gen konpetans pou l pran sanksyon disiplin parapò ak konpòtman manm li yo, espesyalman nan ka kote gen nan yo ki anpeche dewoulman travay ak seyans yo. Se majorite depite prezan yo ki pou deside pran sanksyon yo. Pouvoir législatif Pouvwa lejislatif la

Chapit 2.-

Atik 118.- Prensipal reskonsablite Pouvwa la se se fè lwa dapre kondisyon Konstitisyon sa a prevwa yo.

Chapit 2.-

Atik 119.- Men domèn lalwa yo: piblik ; nasyonalite ayisyen ; c) òganizasyon ak fonksyònman sistèm elektoral la ; d) òganizasyon teritwa a; e) kreyasyon divès kategori yo ak resous yo; f) nasyonalite, sitiyasyon ak kapasite moun, rejim matrimonyal yo, eritaj ak don; g) idantifikasyon krim ak deli ansanm ak sanksyon ki pini zak sa yo, amnisti ; h) kreyasyon, òganizasyon, fonksyònman ak eliminasyon jiridiksyon yo ; i) pozisyon ak fonksyon jij yo, ofisye ministeryèl ak oksilyè lajistis yo ; j) fonksyon piblik Leta a ak fonksyon 39 === justice ; j) la fonction publique d’État et la fonction publique territoriale ; k) l’organisation et le fonctionnement des organismes publics indépendants ; l) l’état d’urgence et l’état de siège ; m) l’assiette, le taux et les modalités de recouvrement des impositions de toute nature et toute autre matière relevant de la fiscalité ; n) le régime d’émission de la monnaie ; o) les nationalisations d'entreprises et les transferts de propriété d’entreprises du secteur public au secteur privé ; p) la recherche, l’exploration et l'exploitation des ressources gazières et pétrolières, des ressources minières, naturelles et énergétiques ; q) l’organisation de la sécurité publique et de la défense nationale ; r) l’enseignement ; s) le droit du travail et de la protection sociale ; Le règlement fixe les règles concernant toute autre matière non prévue au premier alinéa, sauf disposition contraire de la présente Constitution. piblik teritoryal la ; k) òganizasyon ak fonksyònman òganis piblik endepandan yo ; l) eta ijans ak eta syèj ; m) kantite lajan, pousantaj ak prensip pou Leta ranmase tout kalite enpo ansanm ak tout lòt kesyon ki konsène fiskalite; n) sistèm fabrikasyon lajan peyi a; o) nasyonalizasyon antrepriz yo ak privatizasyon antrepriz yo; p) rechèch, esplorasyon ak esplwatasyon resous gaz ak resous petwòl yo, min yo, resous natirèl ak resous enèjetik yo; q) òganizasyon sekirite piblik ak defans nasyonal la; r) ansèyman; s) dwa pou moun travay ak pwoteksyon sosyal; Y ap konsidere tout lòt domèn premye paragraf atik sa a pa prevwa yo kòm domèn k ap fonksyone sou baz ak lòt dispozisyon ki ta konsène kèk nan yo.

Chapit 2.-

Atik 120.- Se Pouvwa lejislatif la ansanm ak Pvwa egzekitif la ki gen dwa pran inisyativ pwopoze lwa, sof nan ka Konstitisyon an prevwa yo.

Chapit 2.-

Atik 121.-Lè Konstitisyon an prevwa sa, y ap adopte plizyè lwa òganik pou konplete l. Y ap aplike menm pwosedi lejislatif òdinè a pou lwa sa yo, sof nan ka kote Konstitisyon an prevwa lòt 40 === Constitution. Les lois organiques sont adoptées à la majorité absolue des membres de l’Assemblée nationale. Elles sont promulguées après avoir été jugées conformes à la Constitution par la Cour constitutionnelle. dispozisyon espesyal pou sa. Pou lwa òganik yo pase, se majorite manm Asanble nasyonal la ki vote pou sa. Lè Lakou konstitisyonèl la fin konstate lwa sa yo pa depaman ak Konstitisyon an, Prezidan Repiblik la ap pibliye yo.

Chapit 2.-

Atik 122.- Asanble nasyonal la ap vote bidjè Repiblik la, pati resèt yo ak pati depans yo sou fòm lwa finans. Se Prezidan Repiblik la ki gen reskonsablite pwopoze lwa finans yo apati pwopozisyon li resevwa bò kote Minis Finans lan. Bidjè Repiblik la genyen : bidjè jeneral otonòm ak bidjè divès kont espesyal Trezò a. Dapre Konstitisyon an, montaj ak jesyon bidjè Repiblik la ap fèt pa depatman. Pou chak ane fiskal, lwa ki konsène bidjè a fikse kalite ak kantite resèt Leta yo e li fikse kalite ak kantite depans Leta yo. Lwa a fikse kalite ak ki kantite lajan ki pou al jwenn Kredi ki pral jwenn youn oubyen nan administrasyon piblik la, kit se teritoryal yo. Yo p ap ka resevwa okenn pwopozisyon chanjman ki soti bò kot Palman an lè chanjman sa yo konsène kesyon diminisyon resèt oubyen ogmantasyon depans Leta yo, si chanjman sa yo pa tou prevwa kouman sa ap fèt. Yo p ap ka mete okenn pwojè nan lis 41 === liste de ceux qui figurent dans les programmes prévus dans le projet de loi de finances déposé au Parlement. Les comptes généraux et le budget de l’État, accompagnés du rapport de la Cour des comptes sont soumis à l’Assemblée nationale par le Ministre des Finances dans les délais établis par la loi. Il en est de même du bilan annuel et des opérations de la Banque centrale, ainsi que de tous les autres comptes de pwojè ki antre nan ansanm pwogram ki nan lwa finans yo depoze nan Palman an. Lalwa fikse dèle pou Minis Finans la remèt kont jeneral yo ak bidjè Leta a ansanm ak rapò Lakou kont yo bay Asanble nasyonal la. Mete sou sa, fòk Minis lan fè Asanble nasyonal la jwenn bilan pou ane a ak bilan operasyon Bank santral ansanm ak teritoryal yo.

Chapit 2.-

Atik 123.- Ane administratif la kòmanse premye Oktòb chak ane pou l fini trant (30) Si Asanble nasyonal la pa t vote bidjè la depoze devan l anvan kòmansman egzèsis administratif la, jan l te depoze nan Palman an, Prezidan Repiblik a ap pran yon dekrè nan Konsèy minis yo Nan ka kote Egzekitif ta lakòz bidjè Repiblik la pa t gentan vote, Prezidan Repiblik la ap konvoke Asanble nasyonal la lapoula nan sesyon estwòdinè sèlman pou l vote bidjè Repiblik la. Lwa finans yo vote chak ane a ap tou kontab piblik yo. Men, sa pa anpeche ki fèt kont reskonsab sa yo depi yo pa t byen jere lajan Leta. Si Asanble nasyonal la pa vote lwa regleman yo, tèks ki depoze nan yon dekrè Prezidan Repiblik la pran nan Konsèy Minis yo.

Chapit 2.-

Atik 124.- Bank santral fikse politik lajan peyi a nan tèt ansanm ak Ministè finans. Bank santral se yon enstitisyon piblik ki gen pèsonalite jiridik li, otonomi 42 === publique jouissant de la personnalité juridique et de l’autonomie administrative et financière. Son statut est fixé par la loi. La Banque centrale est investie du conformément à la loi. finansyè l ak otonomi administrative li. Lalwa fikse òganizasyon ak fonksyònman enstitisyon sa a. Dapre lalwa, se sèl Bank santral kòm enstitisyon ki gen dwa mete lajan an sikilasyon nan peyi a.

Chapit 2.-

Atik 125.- Depi Asanble nasyonal la fin vote yon lwa, l ap voye l bay Prezidan Repiblik la san pèdi tan. Anvan Prezidan Repiblik la pibliye lwa a, l ap gen yon dèle kenz (15) jou fran apre l fin resevwa tèks la pou li fè konnen si l gen pwoblèm ak yon pati nan tèks la oubyen ak tout tèks la. Sizoka Prezidan Repiblik la gen pwoblèm ak tèks la, l ap voye l tounen ansanm ak dezakò li yo bay Asanble nasyonal la. Si majorite manm Asanble nasyonal la adopte tèks lwa a jan l te ye anvan an, Asanble a ap konsidere l kòm lwa, e Prezidan Repiblik la ap pibliye lwa sa a. Si majorite manm Asanble nasyonal la pa rejte pwen dezakò Prezidan Repiblik la sou tèks la, Prezidan an ap pibliye lwa sa a san pwen li gen dezakò sou yo a, men ak kondisyon pati ki pa la yo pa deranje rès tèks la. Si Asanble nasyonal la aksepte pwen dezakò Prezidan Repiblik la, Asanble a ap reprann pwosedi lejislatif òdinè a sèlman sou pati nan lwa ki mande chanjman an.

Chapit 2.-

Atik 126.-Si Prezidan Repiblik la pa fè konnen li gen lòt pwen dezakò nan yon dèle kenz (15) jou fran, fòk Prezidan Repiblik la pibliye lwa a sof nan ka kote pandan peryòd tan sa a sesyon Asanble nasyonal la ta gen tan fèmen, lè sa a y ap kanpe sou piblikasyon lwa sa a. 43 === Président de la République pour l'exercice de son droit d'objection. Nan ouvèti sesyon apre a, Asanble a ap Prezidan Repiblik la pou l di si l gen lòt pwen dezakò sou tèks lwa a.

Chapit 2.-

Atik 127.- Okenn Manm Asanble nasyonal la pa gen dwa monte li menm sou tribin Biwo Asanble nasyonal la ap anrejistre petisyon yo epi l ap li yo yon fwa chak mwa nan sesyon òdinè.

Chapit 2.-

Atik 128.- Asanble nasyonal la gen reskonsablite kontwole politik piblik minis yo ap aplike. Komisyon palmantè yo gen reskonsablite fè travay kontwòl la. Bò kote komisyon pèmanan yo, genyen divès komisyon ankèt ki mete sou pye pou fè limyè sou sa ki p ap mache nan politik piblik yo e ki gen piblik konsène yo. Komisyon ankèt yo pa gen dwa jwe wòl Lajistis. Men, komisyon ankèt yo gen pouvwa konvoke tout sitwayen, anwetan Prezidan Repiblik la. Yon lwa òganik ap fikse òganizasyon, fonksyònman ak konpetans komisyon ankèt yo.

Chapit 2.-

Atik 129.- Mete sou lòt fonksyon Konstitisyon an deja bay Asanble nasyonal la, li gen konpetans pou li : a) ratifye tout desizyon deklarasyon lagè lè tout jefò pou kapab genyen antant pa bay rezilta ; b) ratifye trete entènasyonal, akò entènasyonal ak konvansyon entènasyonal sou fòm lwa depi yo pa depaman ak Konstitisyon an ; 44 === Constitution selon la procédure qui y est indiquée ; d) ratifier la décision de l'Exécutif de déplacer le siège du Gouvernement en cas de force majeure ; e) proroger l’état de siège ou l’état d’urgence décrété par le Président de la République quinze jours après son f) arrêter avec l'Exécutif les garanties constitutionnelles à suspendre en cas d’état de siège. c) patisipe nan travay pasemen nan Konstitisyon an selon pwosedi ki tabli pou sa ; d) ratifye desizyon Egzekitif la pran pou li deplase syèj Gouvènman an depi gen gwo nesesite pou sa ; e) mete sou tan peryòd eta syèj oubyen eta ijans Prezidan Repiblik la dekrete a, kenz (15) jou apre mezi sa a antre ann aplikasyon, depi sa nesesè ; f) antann li avèk Egzekitif la sou garanti konstitisyonèl y ap mete sou kote lè gen eta syèj.

Chapit 2.-

Atik 130.- Se sèl Asanble nasyonal la ki gen pouvwa entèprete lwa yo ; entèpretasyon an fèt sou fòm yon lwa.

Chapit 2.-

Atik 131.- Apre Asanble nasyonal la fin vote nenpòt lwa oubyen nenpòt desizyon, fòk yo obeyi yo, yon fwa Prezidan Repiblik la pibliye yo nan jounal ofisyèl Repiblik la. Yo bay lwa a yon nimewo epi yo mete l nan yon bilten ki gen nimewo. Non bilten an se: Bilten Lwa ak Desizyon yo.

Chapit 2.-

Atik 132.- Lwa a ap pote dat jou Asanble nasyonal la ba l dènye vòt la. Le Pouvoir exécutif Pouvwa egzekitif la

Chapit 3.-

Atik 133.- Prezidan Repiblik la ap egzèse Pouvwa egzekitif la. Prezidan Repiblik la gen minis ak sekretè d Eta k ap travay anba zòd li. 45 === Chef de l’État. Il est également le chef de Gouvernement. Prezidan Repiblik la se Chèf Leta a. Prezidan Repiblik la se chèf Gouvènman an tou. la République Repiblik la

Chapit 3.-

Atik 134.- Prezidan Repiblik la ansanm ak eleksyon yon sèl tou sou baz majorite moun ki vote pou li a. Eleksyon pou pòs Prezidan an ap fèt, pou pi ta de (2) mwa anvan manda senk (5) lane Prezidan ki an fonksyon bout.

Chapit 3.-

Atik 135.- Prezidan Repiblik la ki pase nan elek syon an gen yon manda senk (5) lane. Manda senk (5) lane chef Leta a kòmanse sèt (7) Fevriye, jou li prete sèman an, e l ap bout sèt (7) Fevriye nan dènye lane manda senk (5) lane li a. Yo pa ka ni wete ni mete nan tan manda Prezidan Repiblik la.

Chapit 3.-

Atik 136.- Okenn moun pa ka genyen plis pase de (2) manda kòm Prezidan Repiblik la.

Chapit 3.-

Atik 137.- Pou yon moun kandida pou Prezidan Repiblik Ayiti, fòk li : a) fèt Ayisyen epi pa gen lòt nasyolite nan moman l ap enskri kòm kandida a ; b) genyen trant senk (35) lane pou pipiti nan moman enskripsyon an ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) pratike yon pwofesyon oubyen yon metye nan respè lalwa ; e) peye tout taks ak enpo l yo, epi 46 === f) résider en Haïti depuis cinq (5) années consécutives avant la date de l’élection. Ces mêmes obligations s’appliquent au peye yo lè sa dwe fèt la ; f) rete ann Ayiti depi senk (5) lane youn dèyè lòt anvan dat eleksyon an obligasyon sa yo.

Chapit 3.-

Atik 138.- Prezidan Repiblik la ap bay fè. Nan ka kote Prezidan Repiblik la mouri, li demisyone, oubyen yo revoke e l ap fin fè rès tan manda Prezidan Repiblik la. Li gen tout pouvwa ak reskonsablite Chèf Leta a. Nan ka kote majorite manm Lakou konstitisyonèl la konstate Prezidan Repiblik la pa disponib pandan yon pandan tan sa a. Nan ka kote majorite de tyè (2/3) manm Lakou konstitisyonèl la konstate Prezidan an pa disponib pou rès tan ranplase Prezidan Repiblik la. Nan ka kote Lakou konstitisyonèl la konstate Prezidan Repiblik la gen gwo twoub mantal ki anpeche l dirije peyi a, Lakou konstitisyonèl la ap voye rapò konsta sa a bay Asanble nasyonal Prezidan Repiblik la pou l fin fè rès tan manda a. Nan ka kote ni Prezidan Repiblik la ni pou yo ranpli fonksyon yo, pouvwa Prezidan an prale nan men Prezidan Lakou konstitisyonèl. Si Prezidan Lakou konstitisyonèl la pa kapab, pouvwa Prezidan Repiblik la prale nan men Prezidan Lakou Kasasyon an.. Nan ka sa a, nouvo Prezidan Repiblik la ap fini rès tan manda Prezidan 47 === présidentiel en cours. Il jouit de la plénitude des attributions du Chef de l’État. Repiblik la e l ap gen tout pouvwa ak reskonsablite Chèf Leta a.

Chapit 3.-

Atik 139.- Prezidan Repiblik la gen iminite pandan tout tan manda li a, sof nan ka kote Wot Kou jistis kòmanse pwosedi revokasyon Prezidan Repiblik la ak nan ka kote Konstitisyon sa a mete limit nan koze iminite sa a. Yo kapab rapousib Prezidan Repiblik la devan jiridiksyon dwa komen yo pou tout zak koripsyon oubyen tout lòt krim, deli ak kontravansyon apre tan manda li a bout. Pandan tan manda Chèf Leta a, y ap kanpe sou tout aksyon yo t ap mennen kont li kòm sitwayen devan lajistis.

Chapit 3.-

Atik 140.- Anvan Prezidan Repiblik la pran fonksyon, men sèman l ap fè devan Prezidan Lakou kasasyon an oubyen devan yon Dwayen tribinal premye enstans : « Mwen sèmante devan Nasyon an m ap respekte e m ap fè respekte Konstitisyon an ansanm ak tout lwa Repiblik la kòmsadwa. M ap respekte e m ap fè respekte tout dwa Pèp ayisyen, m ap fè tout sa m kapab pou Pèp ayisyen an toujou rete yon gran pèp, pou li toujou rete mèt lakay li epi pou li pa janm pèdi pi piti moso nan teritwa peyi a. » République Prezidan Repiblik la

Chapit 3.-

Atik 141.- Prezidan Repiblik la anchaje fè respekte Konstitisyon an epi travay pou enstitisyon Leta yo rete fèm. Li reskonsab veye sou fonksyònman nòmal pouvwa piblik yo epi sou 48 === de l’État. Il est le garant de l’indépendance nationale et de l’intégrité du territoire. Il détermine la politique de la Nation. mannyè pou pèmèt Leta a kontinye jwe wòl Leta l. Li la pou l pwoteje endepandans nasyonal la epi pou Pèp ayisyen an pa pèdi pi piti moso teritwa peyi a. Se li k ap pran desizyon sou politik nasyon an.

Chapit 3.-

Atik 142.- Prezidan Repiblik la se chèf Fòs lame Ayiti. Li reskonsab defans nasyonal la.

Chapit 3.-

Atik 143.- Prezidan Repiblik la pran dekrè sou eta ijans nan Konsèy minis yo lè tout kondisyon lalwa fikse pou sa yo reyini. Lalwa fikse tout kondisyon jiridik ki konsène peryòd eta ijans.

Chapit 3.-

Atik 144.- Prezidan Repiblik la pran dekrè sou eta syèj nan Konsèy minis yo nan ka gen yon fòs lame etranje ki anvayi yon pati nan teritwa peyi a. Lalwa fikse tout kondisyon jiridik ki konsène peryòd eta syèj.

Chapit 3.-

Atik 145.- Prezidan Repiblik la gen pouvwa regleman jeneral.

Chapit 3.-

Atik 146.- Prezidan Repiblik la pran arete nan Konsèy minis yo pou li nome : Chèf etamajò Fòs lame Ayiti a, Direktè jeneral Polis nasyonal Ayiti a, Direktè jeneral Ransèyman an, Anbasadè ak Konsil jeneral, Konsèy administasyon Bank Repiblik Ayiti a. Tout chwa sa yo dwe pase devan Asanble nasyonal la pou l analize yo. Nominasyon yo ap definitif si, pandan sesyon palmantè a Asanble Nasyonal la kite yon dèle ven (20) jou fran pase san li pa anlize epi apwouve pwopozisyon Prezidan Repiblik la fè nan sans sa a. Se majorite depite prezan yo ki pou dakò vote pou pwopozisyon sa yo pase. 49 === examinées et approuvées par l’Assemblée nationale. Elles sont approuvées à la majorité des suffrages exprimés par les députés présents.

Chapit 3.-

Atik 147.- Sou baz pwopozisyon ki soti nan desizyon majorite manm Asanble nasyonal la, Prezidan Repiblik la kapab mande òganizasyon referandòm sou tout pwojè lwa ki konsène : refòm sosyal, refòm ekonomik ak refòm ki

Chapit 3.-

Atik 148.- Prezidan Repiblik la negosye epi siyen trete entènasyonal, konvansyon entènasyonal ak akò entènasyonal yo.

Chapit 3.-

Atik 149.- Prezidan Repiblik la bay Anbasadè ak Anvwaye estwòdinè bò kote Puisans etranje yo lèt akreditasyon, li resevwa lèt kreyans nan men Anbasadè Puisans etranje yo epi li bay Konsil yo egzekwati.

Chapit 3.-

li kominike ak Asanble nasyonal la. Prezidan Asanble nasyonal la ap li mesaj yo sou tribin nan.

Chapit 3.-

Atik 151.- Chak ane, nan ouvèti premye sesyon palmantè a, Prezidan Repiblik la ap fè yon diskou sou eta Nasyon an. Pa gen deba apre diskou a.

Chapit 3.-

Atik 152.- Prezidan Repiblik la fè mete so Repiblik la sou lwa yo epi l ap pibliye yo nan dèle Konstitisyon an fikse pou sa. Anvan dèle sa a bout, li kapab fè konnen tout pwen dezakò li genyen avè yo.

Chapit 3.-

Atik 153.- Prezidan Repiblik la reskonsab pwoteje endepandans lajistis. Dapre lalwa, li la pou li fè yo respekte tout 50 === judiciaires, conformément à la loi. desizyon jistis yo.

Chapit 3.-

Atik 154.- Prezidan Repiblik la gen dwa anile kondanasyon e li gen dwa wete nan tan kondanasyon pou tout ka lajistis deja jije, anwetan ka kote Wot Kou jistis la pwononse yon desizyon revokasyon. officielle du Président de la République ofisyèl Prezidan Repiblik la

Chapit 3.-

Atik 155.-Prezidan Repiblik la resevwa yon salè chak mwa nan trezò piblik la apati dat li prete sèman an.

Chapit 3.-

Atik 156.-Prezidan Repiblik la gen rezidans ofisyèl li nan Palè nasyonal nan Pòtoprens, anwetan ka kote yo pran desizyon deplase syèj Biwo Prezidan an.

Chapit 3.-

Atik 157.- Prezidan Repiblik la nome minis yo pou fòme kabinè a. Lè sa nesesè, Prezidan Repiblik la kapab nome sekretè d Eta ansanm ak minis yo tou. Minis ak sekretè d Eta yo anba otorite Prezidan Repiblik la, se yo ki fòme Gouvènman an. Gouvènman an pran desizyon sou politik Nasyon an epi l ap kondui politik sa a tou. Minis yo reyini nan Konsèy minis Prezidan Repiblik la. Konsèy minis yo se yon ògàn deliberasyon ak desizyon.

Chapit 3.-

Atik 158.- Pou yo nome yon moun minis oubyen sekretè d Eta, fòk li : 51 === suivantes : a) être haïtien ; moins ; et n’avoir jamais été condamné à une peine afflictive ou infamante ; d) être détenteur d’un diplôme universitaire ou exercer légalement une profession ; e) être en règle avec le fisc. a) ayisyen ; b) genyen vennsenk (25) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) genyen yon diplòm inivèsitè ou byen pratike yon pwofesyon nan respè lalwa ; e) peye tout taks ak enpo l yo lè sa dwe fèt.

Chapit 3.-

Atik 159.- Minis yo ap dirije administrasyon ministè ki sou kont yo a epi yo reskonsab jan yo òganize tou. Yo anchaje fè respekte ak aplike tout lwa ki konsène domèn ki antre nan konpetans yo. Minis yo nome anplwaye nan fonksyon piblik la apati delegasyon Prezidan Repiblik la selon tout kondisyon lalwa fikse pou sa.

Chapit 3.-

Atik 160.- Minis yo reskonsab tout desizyon yo siyen ak Prezidan Repiblik la. Tout minis yo ansanm reskonsab politik Gouvènman an.

Chapit 3.-

Atik 161.- Minis ak sekretè d Eta yo lib pou yo antre nan Asanble nasyonal la. Yo gen reskonsablite defann pwojè lwa yo devan komisyon palmantè yo ak nan seyans Asanble nasyonal la.

Chapit 3.-

Atik 162.- Fonksyon minis oubyen sekretè d Eta a pa mache ak okenn anplwa nan Leta oubyen nan sektè prive a, anwetan ansèyman.

Chapit 3.-

Atik 163.- Minis ak sekretè d Eta yo resevwa yon salè chak mwa apati dat enstalasyon yo nan pòs la. 52 === Les ministres et les secrétaires d’État juridictions de droit commun pour les actes de corruption, ou autres crimes, les délits et les contraventions commis dans l’exercice de leur fonction, sous réserve des dispositions relatives à la Haute Cour de Justice. Yo kapab rapousib minis ak sekretè d Eta yo devan jiridiksyon dwa komen yo pou zak koripsyon, oubyen lòt krim, deli ak kontravansyon yo komèt nan egzèsis fonksyon yo, anwetan ka kote lalwa prevwa se Wot Kou jistis la ki pou pwononse l sou zak yo akize otorite sa yo. Le Pouvoir judiciaire Pouvwa jidisyè a

Chapit 4.-

Atik 164.- Men enstans ki gen konpetans egzèse Pouvwa jidisyè a : Lakou kasasyon, Lakou apèl yo, tribinal premye enstans yo, tribinal depè yo, tribinal espesyal yo, Lakou afè administratif ak tribinal administratif yo.

Chapit 4.-

Atik 165.- Lajistis endepandan. Se jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm jidisyè a ansanm ak jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm administratif la ki ka fè jijman. Lakou kasasyon nan tèt tout sistèm jistis la.

Chapit 4.-

Atik 166.- Jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm jidisyè a, se : Lakou apèl yo, tribinal premye enstans yo, tribinal depè yo ak tribinal espesyal yo.

Chapit 4.-

Atik 167.- Jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm administratif la, se : Lakou afè administratif ak tribinal admnistratif yo.

Chapit 4.-

Atik 168.- Rekritman jij nan lòd sistèm jidisyè a ak jij nan lòd sistèm administratif la ap fèt sou baz konkou piblik dapre lalwa.

Chapit 4.-

Atik 169.- Sou yon lis senk (5) moun pou chak syèj Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a soumèt bay Prezidan Repiblik la, 53 === liste de cinq (5) personnes par siège soumise par le Conseil supérieur du Pouvoir judiciaire. L’âge limite pour la retraite est de soixante-quinze (75) ans pour les juges de la Cour de Cassation. Les juges des cours d’appel et des tribunaux de première instance sont nommés jusqu’à l’âge de la retraite. Les juges des tribunaux de paix sont nommés pour cinq ans. Leur mandat est renouvelable automatiquement, sauf Pouvoir judiciaire. Prezidan Repiblik la nome jij Lakou kasasyon yo jis laj retrèt yo rive. Pi plis laj jij Lakou kasasyon yo dwe genyen pou yo pran retrèt, se swasannkenz (75) lane. Jij lakou apèl ak jij tribinal premye enstans yo nome jiska laj retrèt yo. Jij tribinal depè yo nome pou senk (5) lane. Manda yo a ap renouvle kote l fini an, sof si Konsèy siperyè Pouvwa ta pran yon desizyon kont youn oubyen plizyè jij.

Chapit 4.-

Atik 170.-Yo pa ka revoke jij Lakou kasasyon yo, jij lakou apèl yo ak jij tribinal yo. Yo pa kapab bay yon jij okenn lòt pòs, li mèt se yon pwomosyon, san jij la pa dakò pou sa. Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a gen dwa revoke jij yo pou fòt grav yo fè nan kad fonksyon yo kòm jij, pou absans pwolonje, pou absans san rezon, oubyen apre yo fin resevwa yon kondanasyon penal pou krim oswa deli, espesyalman pou zak koripsyon.

Chapit 4.-

Atik 171.- Fonksyon jij pa mache ak okenn fonksyon kote moun resevwa salè, anwetan fonksyon pwofesè.

Chapit 4.-

Atik 172.- Se dapre lalwa yo kapab tabli yon jiridiksyon. Yo pa ka kreye okenn tribinal estwodinè sou kèlkilanswa non yo ta ba li. Se lalwa ki fikse kantite jiridiksyon jidisyè ak kantite jiridiksyon administratif yo e se li menm tou ki fikse konpozisyon, òganizasyon, 54 === fixés par la loi. fonksyònman ak limit konpetans yo.

Chapit 4.-

Atik 173.- Tout jijman nan jiridiksyon jidisyè yo ak jiridiksyon administratif yo fèt piblik. Men, nan enterè lòd piblik la, apre desizyon jiridiksyon an, yo kapab fè jijman nan uiklo.

Chapit 4.-

Atik 174.- Se onon Repiblik la yo dwe rann tout arè ak tout jijman.

Chapit 4.-

Atik 175.- Kò jidisyè a gen ladan’l jij yo, komisè Gouvènman ak sibtiti komisè Gouvènman yo.

Chapit 4.-

Atik 176.- Tout jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm jidisyè a kapab pwononse yo sou tout konfli komèsyal, tout jan tout mannyè yo kapab pwononse yo sou tout konfli ki mete moun dozado. Jiridiksyon sistèm jidisyè a gen konpetans lajmanlaj, anwetan sa ki nan konpetans jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm administratif la, Lakou konstitisyonèl la ak Lakou Kont yo.

Chapit 4.-

Atik 177.- Prezidan Repiblik la nome jij nan jiridiksyon administratif yo sou baz rekòmandasyon Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a. Prezidan Repiblik la nome komisè gouvènman ak sibtiti komisè gouvènman sou baz rekòmandasyon Minis Jistis la. administratif

Chapit 4.-

Atik 178.- Jiridiksyon ki fè pati lòd sistèm administratif la gen konpetans pou yo pwononse yo sou tout konfli ki genyen 55 === l'Administration publique, les publics et les administrés, sauf si la loi en dispose autrement. Administrasyon piblik la, fonksyonè yo, sof nan ka kote lalwa mande pou sa fèt yon lòt jan.

Chapit 4.-

Atik 179.- Prezidan Repiblik la nome jij nan jiridiksyon administratif yo sou baz rekòmandasyon Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a.

Chapit 4.-

Atik 180.- Jij nan jiridiksyon administratif yo gen menm ran ak jij ki nan jiridiksyon jidisyè yo.

Chapit 4.-

Atik 181.- Lakou afè administratif yo kapab pwononse l sou tout detay ki gen pou wè ak kesyon administratif e ki gen pou wè ak tout detay sou kesyon dwa. Yo pa ka fè apèl pou okenn desizyon ki soti nan Lakou afè administratif yo, sof devan Lakou kasasyon. judiciaire

Chapit 4.-

Atik 182.- Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a patisipe nan fòmasyon ak nan disiplin jiridiksyon jidisyè ak jiridiksyon administratif yo. Yo ka mande l dizon l sou jan jistis la ap mache.

Chapit 4.-

Atik 183.- Konsèy Siperyè Pouvwa Jidisyè a gen sèt (7) manm : a) Prezidan lakou Kasasyon an, Prezidan ; c) Pwokirè jeneral Lakou kasasyon d) Prezidan Lakou siperyè afè administratif yo, Manm ; e) Yon Prezidan Lakou Apèl, k ap soti pami Prezidan Lakou apèl yo, 56 === élu par ses pairs, membre ; f) Un Bâtonnier élu par les bâtonniers en exercice, membre ; désignée par le Protecteur du citoyen à partir d'une liste de trois noms soumis par les organisations des droits de l'homme, membre. manm ; f) Yon Batonye an fonksyon k ap soti pami batonye ki an fonksyon yo, manm ; g) Pwotektè sitwayen an ap chwazi yon pèsonalite ki soti nan sosyete òganizasyon dwa moun yo soumèt, Manm.

Chapit 4.-

Atik 184.-Prezidan Repiblik la ak Prezidan Asanble nasyonal la kapab chèche jwenn dizon Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a. Dizon sa a kapab konsène fonksyònman sistèm jistis la ak konpòtman jij yo pa rapò ak respè prensip fonksyon jij la.

Chapit 4.-

Atik 185.-Yon lwa òganik fikse òganizasyon, fonksyònman ak konpetans Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a. 57 === COUR CONSTITUTIONNELLE LAKOU KONSTITISYONÈL

Chapit 4.-

Atik 186.-Lakou konstitisyonèl la tabli pou l veye sou respè Konstitisyon an. L ap veye pou l wè si lwa, tout regleman Pouvwa egzektif la, regleman Asanble nasyonal la, trete entènasyonal, konvansyon entènasyonal ak akò entènasyonal yo respekte Konstitisyon an. Desizyon sa yo definitif epi okenn lòt enstans pa ka pwononse sou yo. Atik 186.-Jij Lakou konstitisyonèl yo ap vote yon Prezidan nan tèt Lakou konstitisyonèl 59 === pour un mandat de trois (3) ans renouvelables. la pou yon peryòd twa (3) lane. Kòlèg jij yo kapab bay Prezidan sa a lòt manda.

Chapit 4.-

Atik 187.- Lakou konstitisyonèl la genyen nèf (9) manm : a) Prezidan Asanble nasyonal la chwazi twa (3) manm ; b) Prezidan Repiblik la chwazi twa (3) manm ; c) Prezidan Lakou kasasyon an chwazi twa (3) manm. Si youn nan pouvwa yo kite dèle yon mwa a pase apre dat pwosesis fòmasyon Lakou a kòmanse a, san li pa chwazi reprezantan pa l yo, lòt de (2) pouvwa yo kapab fè sa ki nesesè lwa k ap fikse òganizasyon ak fonksyònman Lakou konstitisyonèl la, l ap tou fikse kondisyon pou aplike yo paragraf sila. Lakou konstitisyonèl la genyen: a) twa (3) jij ki gen kenz (15) lane esperyans pou pi piti. Prezidan Asanble nasyonal la ap chwazi youn, Prezidan Repiblik la ap chwazi youn epi Prezidan Lakou kasasyon an ap chwazi youn; b) twa (3) avoka ki gen kenz (15) lane esperyans pou pi piti. Prezidan Asanble nasyonal la ap chwazi youn, Prezidan Repiblik la ap chwazi youn epi Prezidan Lakou 58 === Président de la République, un (1) par le Président de la Cour de cassation ; c) trois personnalités de grande réputation professionnelle ayant une expérience de quinze (15) ans au moins, dont un (1) est désigné par le Président de l’Assemblée nationale, un (1) par le Président de la République, un (1) par le Président de la Cour de cassation. Les membres de la Cour constitutionnelle sont nommés par arrêté du Président de la République, jusqu’à l’âge de la retraite. En cas d’empêchement, pour quelque motif que ce soit, l’autorité compétente désigne un nouveau membre. Celui-ci est nommé jusqu’à lâge de la retraite. L’âge de la retraite pour les membres de la Cour constitutionnelle est fixé à soixante-quinze (75) ans. kasasyon an ap chwazi youn; c) twa (3) pèsonalite ki gen bon repitasyon pwofesyonèl ki gen kenz (15) lane esperyans pou pi piti nan pwofesyon yo a. Prezidan Asanble nasyonal la ap chwazi youn, Prezidan Repiblik la ap chwazi youn epi Prezidan Lakou kasasyon ap chwazi youn. Prezidan Repiblik la ap pran arete pou li nome manm Lakou konstitisyonèl yo jiska laj retrèt yo. Nan ka kote youn nan manm ki nome yo ta nan yon ka ki fè l pa disponib ankò, pou kèlkilanswa rezon an, otorite ki gen konpetans pou sa a ap chwazi yon nouvo manm. Manm sa a ap nome jiska laj retrèt li. Pi plis laj manm Lakou konstitisyonèl yo dwe genyen pou yo pran retrèt, se swasannkenz (75) lane. konstitisyonèl la, fòk li : a) ayisyen ; b) genyen karant (40) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) genyen yon diplòm dezyèm sik ansèyman siperyè pou pi piti ; e) genyen kenz (15) lane esperyans pou pi piti nan domèn jiridik, nan domèn politik oubyen inivèsitè ; f) peye tout taks ak enpo l yo lè sa dwe fèt.

Chapit 4.-

Chapit 4.-

Chapit 4.-

Atik 190.- Yo pa ka revoke jij Lakou konsitisyonèl yo pandan tan manda yo a. Poutan, dapre ka lwa òganik Lakou konstitisyonèl la prevwa yo, depi majorite manm yo vote pou sa, yo kapab revoke yon jij nan ka kote lwa òganik ki fikse òganizasyon ak fonksyònman Lakou a prevwa pou sa.

Chapit 4.-

Atik 191.- Dwe gen bon jan kontwòl ki fèt sou pwojè lwa, pwojè dekrè ak pwojè regleman yo menm jan ak pwopozisyon lwa, pwopozisyon dekrè ansanm ak pwopozisyon regleman yo, anvan Asanble nasyonal la vote yo oubyen anvan yo adopte yo.

Chapit 4.-

Atik 192.- Depi gen ka kote yon enstans oubyen yon jiridiksyon konstate yon dispozisyon lejislatif, yon regleman, yon trete, yon konvansyon, yon akò entènasyonal ki depaman ak Konstitisyon an, pati ki gen dezakò ak dispozisyon sa a kapab pote kòz sa a devan Lakou konsitisyonèl la Tout ka kote gen dezakò sou yon tèks lwa nan kad yon pwosè, enstans ki konsène yo dwe trete kesyon sa a, san pèdi tan. Yon lwa òganik ap fikse òganizasyon ak fonksyònman Lakou konstitisyonèl la. Lwa òganik la fikse pwosedi yo dwe suiv devan Lakou konstitisyonèl la. 60 === COUR DES COMPTES LAKOU KONT YO

Chapit 4.-

Atik 193.-Yo kreye yon òganis piblik endepandan ki rele : Lakou kont yo ki gen konpetans pou l kontwole ak pwononse l sou jesyon kontab piblik yo ak kontab antrepriz piblik yo. Lakou Kont yo la pou l verifye si kont administrasyon piblik yo respekte regleman ak pwosedi ki tabli pou sa yo kòmsadwa. Si nan kad travay Lakou a li jwenn gen zak koripsyon oubyen gen fonksyonè k ap vòlè lajan Leta, li gen reskonsablite pou l pote ka sa yo devan Pakè tribinal premye enstans lan ki gen konpetans pou l rapousib òdonatè ak kontab piblik yo sispèk nan move zak finansye. Lwa penal la fikse tout kondisyon pou yo aplike atik sa a.

Chapit 4.-

Atik 194.- Pou yo nome yon moun manm Lakou kont yo, fòk li: a) ayisyen ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; c) genyen pou pi piti yon diplòm dezyèm sik ansèyman siperyè, nan ekonomi, nan finans, nan Administrasyon piblik oubyen nan Dwa ; d) genyen yon esperyans kenz (15) lane pou pi piti kòm jiris, kòm kontab, kòm administratè, kòm ekonomis oubyen kòm espesyalis nan sektè finans lan ; 61 === e) être en règle avec le fisc. e) peye tout taks ak enpo l yo lè sa dwe fèt.

Chapit 4.-

Atik 195.-Se devan Lakou kasasyon sèlman yo kapab atake desizyon Lakou kont yo.

Chapit 4.-

Atik 196.- Lakou kont yo gen dis (10) manm : a) Pouvwa lejislatif la chwazi senk (5) manm ; b) Pouvwa egzekitif la chwazi senk (5) manm. Sis (6) nan dis (10) manm Lakou kont yo ap soti nan Administrasyon piblik la.

Chapit 4.-

Atik 197.- Prezidan Repiblik la pran arete nan Konsèy minis yo pou li nome manm Lakou kont yo pou nèf (9) lane. Nan ka kote youn nan manm ki nome yo ta nan yon ka ki fè l pa disponib pou kèlkilanswa rezon an, otorite ki gen konpetans pou sa a ap chwazi yon nouvo manm. Manm sa a ap nome pou yon peryòd nèf (9) lane.

Chapit 4.-

Atik 198.- Lakou kont yo la pou l ede Egzektif la nan preparasyon ak aplikasyon lwa bidjè yo epi li la pou l ede Asanble nasyonal la mete kontwòl sou fason y ap depanse lajan Leta a dapre lwa sa yo. Lakou kont yo gen dwa fè odit nan tout administrasyon piblik la. Lakou kont yo prepare rapò sou eta finans piblik yo ak rezilta ki soti nan kad divès politik piblik yo. Rapò sa yo dwe al jwenn Asanble nasyonal la nan dèle yon mwa apre ouvèti sesyon òdinè palmantè a.

Chapit 4.-

Atik 199.-Yon lwa òganik fikse òganizasyon ak fonksyònman Lakou kont yo. 62 === ÉLECTIONS ELEKSYON YO Le Conseil électoral permanent Konsèy elektoral pèmanan

Chapit premye.-

Atik 200.- Yo kreye yon òganis piblik endepandan ki rele: Konsèy elektoral pèmanan. Òganis sa a la pou li òganize epi kontwole operasyon elektoral yo sou teritwa Repiblik la jiska pwoklama- syon rezilta vòt yo.

Chapit premye.-

Atik 201.- Konsèy elektoral pèmanan an dwe prensip regleman yo. Li dwe veye tou pou lis sa yo koresponn ak reyalite moman an. Konsèy elektoral pèmanan an gen pouvwa pran yon seri pozisyon piblik e ki gen bon jan fonnman sou pwojè ak pwopozisyon lwa elektoral anvan yo depoze yo devan Asanble nasyonal la.

Chapit premye.-

Atik 202.- Konsèy Elektoral Pèmanan an genyen nèf (9) manm : a) Pouvwa lejislatif la ap chwazi twa (3) manm ; b) Pouvwa egzekitif la ap chwazi twa (3) manm. c) Pouvwa jidisyè a ap chwazi twa (3) man. Si youn nan pouvwa yo kite dèle yon mwa a pase apre dat pwosesis fòmasyon Lakou a kòmanse a, san li pa deziye reprezantan pa l yo, lòt de (2) pouvwa yo kapab fè sa ki nesesè lwa k ap fikse òganizasyon ak fonksyònman Lakou konstitisyonèl la, 63 === permanent détermine les modalités d’applicaton de cet alinéa. l ap tou fikse kondisyon pou aplike paragraf sila a.

Chapit premye.-

Atik 203.-Manm Konsèy elektoral pèmanan an ap vote yon Prezidan nan tèt Konsèy la pou yon manda twa (3) lane. Manm Konsèy elektoral pèmanan an kapab bay Prezidan sa a lòt manda.

Chapit premye.-

elektoral pèmanan an, fòk li: a) ayisyen ; b) genyen karant (40) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) genyen yon diplòm dezyèm sik ansèyman siperyè pou pi piti ; e) genyen kenz (15) lane esperyans pou pi piti nan domèn jiridik, nan koze eleksyon oubyen nan yon branch nan inivèsite a ; f) peye tout taks ak enpo l yo lè sa dwe fèt.

Chapit premye.-

Atik 205.-Manm Konsèy elektoral pèmanan yo nome pou onz (11) lane. Yo pa ka genyen yon lòt manda. Nan ka kote youn nan manm yo pa ka kontinye ranpli fonksyon yo pou kèlkilanswa rezon an, otorite ki gen konpetans pou sa a ap chwazi yon nouvo manm. Nouvo manm sa a ap nome pou onze (11) lane.

Chapit premye.-

Atik 206.-Yo pa ka revoke manm Konsèy elektoral pèmanan yo pandan tan manda yo a. Poutan, nan ka kote lwa òganik Konsèy elektoral la prevwa yo, majorite manm Konsèy yo kapab vote 64 === les cas prévus par la loi organique fixant l'organisation et le fonctionnement du Conseil électoral permanent. pou revoke yon lòt manm.

Chapit premye.-

Atik 207.-Anvan manm Konsèy elektoral pèmanan yo pran fonksyon, y ap fè Prezidan Lakou kasasyon an oubyen, devan Prezidan Lakou konstitisyonèl la : « Mwen sèmante m ap respekte Konstitisyon an ak tout dispozisyon ki nan lwa elektoral la. M ap fè travay mwen an moun debyen, an moun ki pa sou zòd moun, an moun ki pa nan paspouki, an moun ki renmen peyi l ».

Chapit premye.-

Atik 208.-Yon lwa òganik fikse òganizasyon ak fonksyònman Konsèy elektoral pèmanan an. Les tribunaux électoraux Tribinal elektoral yo

Chapit 2.-

Atik 209.- Jiridiksyon espesyal yo la pou yo ana lize epi pwononse yo sou tout kontes tasyon elektoral ak referandòm yo, soti nan enskripsyon sou lis elektoral yo jiska piblikasyon rezilta eleksyon yo. Jiridiksyon sa yo plase depi nan lansman pwosesis elektoral la.

Chapit 2.-

Atik 210.- Tribinal elektoral nasyonal la pou li pwononse l an dènye sou tout jijman tribinal elektoral depatmantal yo rann.

Chapit 2.-

Atik 211.- Tribinal elektoral nasyonal fòme ak senk (5) jij : a) de (2) avoka sou yon lis federasyon bawo yo soumèt apre tiraj osò ; b) de (2) jij sou yon lis Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè soumèt 65 === liste soumise par le Conseil supérieur du Pouvoir judiciaire ; c) un (1) juge de la Cour de Cassation tiré au sort sur une liste soumise par le Conseil supérieur du Pouvoir judiciaire. apre tiraj osò; c) yon (1) jij Lakou Casasyon sou yon lis Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a soumèt apre tiraj osò.

Chapit 2.-

Atik 212.- Tribinal elektoral depatmantal la fòme ak twa (3) jij : a) de (2) avoka sou yon lis federasyon bawo yo soumèt apre tiraj osò ; b) yon (1) jij sou yon lis Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a soumèt apre tiraj osò.

Chapit 2.-

Atik 213.- Si federasyon bawo yo oubyen Konsèy siperyè Pouvwa jidisyè a kite delè rezonab la pase, yo pa chwazi jij yo, apre dat pwosedi fòmasyon jiridiksyon yo, Pouvwa Egzekitif la fè sa ki nesesè pou li konble rès pòs ki

Chapit 2.-

Atik 214.- Lalwa ap fikse kondisyon òganizasyon ak fonksyònman Tribinal elektoral nasyonal la ak tribinal elektoral depatmantal yo. 66 === FORCE PUBLIQUE TITR 7.- FÒS PIBLIK Force publique Fòs piblik yo

Chapit premye.-

Atik 215.- Fòs piblik la gen de (2) kò ame separe ladan l : a) Lame Ayiti ; b) Polis nasyonal Ayiti. Okenn lòt kò pa gen dwa pote zam sou teritwa nasyonal la.

Chapit premye.-

Atik 216.- Dapre fòm ak kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa yo, lè manm Fòs piblik yo ap fè travay yo, yo gen penal.

Chapit premye.-

Atik 217.-Leta dwe manm Fòs piblik yo pwoteksyon lè y ap fè travay ki gen pou wè ak fonksyon yo. Les Forces armées d'Haïti Fòs lame Ayiti

Chapit 2.-

Atik 218.-Fòs lame Ayiti a tabli pou l: a) garanti sekirite epi pa kite okenn lòt peyi antre pran pi piti moso nan teritwa Repiblik la ; b) defann peyi a si gen lagè ; c) pwoteje peyi a kont danje ki soti aletranje ; d) siveye tout fwontyè peyi a ni atè, ni sou lanmè, ni anlè ; e) bay Lapolis la konkou sizanka li pa kapab fè travay li, sou demann Egzekitif la, depi gen bon jan rezon pou sa ; epi f) ede peyi a nan moman katastwòf natirèl. Mete sou prensipal travay Lame Ayiti 67 === Outre les attributions qui lui sont propres, les Forces armées d'Haïti peuvent être affectées à des tâches de développement. a, yo kapab mande l patisipe nan reyalizasyon divès travay devlopman.

Chapit 2.-

ki gen grad ofisye jeneral, Prezidan Repiblik la chwazi Chèf etamajò Lame Ayiti a. Se Chèf etamajò Lame Ayiti Prezidan Repiblik la nome ak grad lyetnan jeneral la k ap prezante konpozisyon etamajò jeneral la bay Prezidan an.

Chapit 2.-

Atik 220.-Se ansanm lwa ak regleman jeneral Fòs Lame Ayiti a ki fikse òganizasyon ak fonksyònman enstitisyon militè a.

Chapit 2.-

Atik 221.-Se sèl Fòs lame Ayiti ki gen dwa fè zam lagè ansanm ak tout minisyon pou zam sa yo, ni tout materyèl lagè. Se avèk yo, posede yo, achte yo epi vann yo nan peyi etranje. Tout zam lagè, ak minisyon ki ale ak zam sa yo ansanm ak materyèl lagè Fòs piblik la sezi sou teritwa nasyonal la ap antre nan patrimwàn Fòs lame Ayiti apre yo fin fè tout fòmalite administratif ak tout fòmalite jidisyè. La Police nationale d’Haïti Polis nasyonal Ayiti

Chapit 3.-

Yo kreye Lapolis la pou li garanti lòd moun. Lalwa di kouman Lapolis la òganize ak kouman Lapolis la fonksyone. 68 ===

Chapit 3.-

Atik 223.-Lapolis la pou li ede Lajistis jwenn moun ki an kontravansyon ak lalwa, moun ki fè fòt ak moun ki fè krim. Lapolis gen dwa arete moun sa yo ansanm ak moun ki patisipe nan zak sa yo.

Chapit 3.-

Atik 224.-Nenpòt sitwayen gen dwa defann tèt li ak zam anndan lakay li. Depi yon moun gen yon zamafe, fòk li deklare l bay Lapolis. Pou moun pote zamafe nan lari, fòk se Chèf Lapolis la ki bay lisans pou sa. Fòk lisans lan esplike rezon ki fè yo bay otorizasyon sa a. 69 === HAUTE COUR DE JUSTICE WOTKOU JISTIS

Chapit 3.-

Atik 225.-Mwatye nan manm Asanble nasyonal la gen pouvwa mande mete Prezidan minis yo ak sekretè d Eta yo ann akizasyon pou krim trayizon kont peyi a. Krim trayizon kont peyi a, se : pran zam nan yon lame etranje kont Repiblik la, travay pou yon nasyon etranje pandan li an konfli avèk Repiblik la, oubyen se zak kote sila yo ki plase pou yo fè respekte Konstitisyon an ap vyole l.

Chapit 3.-

Atik 226.-Pou demann mete ann akizasyon an pase, fòk se yon majorite de tyè (2/3) manm Asanble nasyonal la ki vote pou sa. Si pwopozisyon mete ann akizasyon an pase, y ap voye l bay Wotkou jistis la ki gen nèf (9) manm Lakou konstitisyonèl la ak sis (6) manm Lakou kasasyon an, Prezidan Lakou kasasyon pa ka pa nan sis (6) manm yo.

Chapit 3.-

Atik 227.-Asanble nasyonal la ap chwazi twa (3) depite pou jwe wòl depite akizatè.

Chapit 3.-

Atik 228.- Wotkou jistis la gen dèle kenz (15) jou pou li pwononse l sou demann mete ann akizasyon an apre l fin resevwa l. Yon majorite de tyè (2/3) manm Wotkou jistis la ap pwononse l sou revokasyon Prezidan Repiblik la yo ak sekretè d Eta yo. Mete sou sa, menm majorite sa a kapab pwononse mezi entèdiksyon kont otorite sa yo pou yo pa okipe okenn fonksyon piblik nan yon peryòd dis (10) lane pou pi 70 === maximale de dix (10) ans. plis.

Chapit 3.-

Atik 229.-Se Prezidan Lakou konstitisyonèl la k ap dirije Wotkou jistis la. Prezidan Wotkou jistis la ap vote sèlman pou li tranche, lè gen menm kantite vwa ki pou yon desizyon, ak menm kantite

Chapit 3.-

Repiblik la ann akizasyon pandan premye ane manda yo a. Yo pa ka adopte mezi mete ann akizasyon an plis pase de (2) fwa pandan tan manda Prezidan ak

Chapit 3.-

Atik 231.- Wotkou jistis la pa ka pwononse l si de tyè (2/3) majorite manm li yo pa prezan.

Chapit 3.-

Atik 232.- Wotkou jistis la, p ap konsidere dire sesyon palman an jis tan li pwononse desizyon an.

Chapit 3.-

Atik 233.-Yon lwa òganik ap fikse ki pwosedi Asanble nasyonal la ak Wotkou jistis la dwe suiv.

Chapit 3.-

Atik 234.-Nan ka kote Wotkou jistis la pwononse mezi revokasyon an, dapre lalwa, y ap mennen kondane a devan tribinal òdinè yo pou yo pran lòt pèn kont li e depi sa nesesè pou yo pran lòt 71 === DÉCENTRALISATION DESANTRALIZASYON Dispositions générales Dispozisyon jeneral yo

Chapit premye.-

komin ak seksyon kominal. Se moun ki pase nan eleksyon k ap administre yo dapre kondisyon Konstitisyon an ak lalwa prevwa yo. Yo genyen pèsonalite jiridik yo. Lalwa fikse prensip fondalnatal sou lib yo, konpetans yo ak resous yo. Lalwa veye pou resèt fiskal yo byen yo.

Chapit premye.-

Atik 236.-Lalwa kapab kreye nouvo kategori

Chapit premye.-

Atik 237.-Deptaman an, awondisman an ak komin nan se sikonskripsyon administratif ki la pou pèmèt aksyon Leta a ateri. Lalwa kapab kreye lòt sikonskripsyon administratif.

Chapit premye.-

Atik 238.-Otorite lalwa bay konpetans pou sa yo ap prepare plan aksyon oubyen chema aksyon ki konsène plizyè depatman.

Chapit premye.-

Atik 239.-Prezidan Repiblik la pran arete nan Konsèy minis yo ap pou li nome yon reprezantan Leta nan chak depatman k ap gen tit Delege Repiblik. Prezidan Repiblik la suiv menm delege Repiblik nan chak awondisman. Tout Delege Repiblik ak tout 72 === Les Délégués de la République et les déconcentrés de l’État établis dans les départements et les arrondissements. Le statut et les attributions des Délégués de la République sont déterminés par la loi. depatman ak nan awondisman yo. Lalwa defini fonksyon ak wòl Delege

Chapit premye.-

Atik 240.-Se pouvwa reglemantè a ki gen konpetans trase limit espas sikonskripsyon administratif yo.

Chapit premye.-

Atik 241.-Tout transfè konpetans ki fèt bay tout posiblite ak mwayen nesesè pou egzèse konpetans sa yo. Le département Depatman an

Chapit 2.-

Atik 242.-Depatman an se pi gwo moso nan òganizasyon teritwa peyi a. Awondisman yo fòme depatman an. Depatman an se yon pèsòn moral, li granmoun tèt li. Men tout ògàn administratif depatman an : a) Konsèy depatman an ; b) Asanble Majistra yo.

Chapit 2.-

Atik 243.-Konsèy depatman an gen twa (3) manm : a) yon Prezidan ;

Chapit 2.-

Atik 244.-Asanble Majistra yo vote Konsèy depatman an pou senk (5) lane. Manm Konsèy depatman yo pa ka soti nan mitan Asanble Majistra depatman an. 73 ===

Chapit 2.-

depatman an, fòk li : a) ayisyen; b) genyen vennde (22) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) genyen yon diplòm premye sik ansèyman siperyè pou pi piti ; e) peye tout taks ak enpo li yo epi peye yo lè sa dwe fèt ; f) rete depi de (2) lane nan depatman an anvan dat eleksyon an.

Chapit 2.-

Atik 246.- Konsèy depatman an prepare plan devlopman depatman an nan tèt kole ak Administrasyon santral la. Konsèy la gen konpetans pou l travay nan a) edikasyon ak alfabetizasyon ; b) ansèyman teknik ak ansèyman pwofesyonèl ; c) sante piblik ak ijyèn piblik ; d) devlopman ekonomik ak devlopman sosyal depatman an ; ekonomik k ap fèt nan enterè moun nan depatman an ; g) wout depatmantal ak wout kominal yo ; h) devlopman teritwa, amenajman teritwa, ibanis ak espas kote moun i) mache nasyonal ki nan depatman an ; 74 === j) les sites historiques et lieux de mémoire, le tourisme, le sport, le loisir et la culture ; k) les infrastructures socio-éducatives et socio-récréatives et les centres de protection materno-infantiles ; l) le transport urbain et les modes de transport du département ; m) la gestion du domaine foncier ; n) les ressources naturelles et la coopération intercommunale ; o) l’accompagnement à l’insertion professionnelle, à la réorientation professionnelle et la réadaptation professionnelle; les secours ; q) l’assistance sociale aux démunis, l’action sociale au bénéfice des personnes handicapées, la tranquillité publique et la prévention de la délinquance, le ayant subi une peine d’emprisonnement. j) sit istorik ak espas memwa yo, touris, espò, lwazi, ak lakilti ; k) konstriksyon sosyoedikatif, konstriksyon sosyorekreyatif ak sant pwoteksyon sante manman ak timoun; mòd transpò nan depatman yo; m) jesyon afè tè; n) resous natirèl ak relasyon travay ant komin yo; o) akonpaye moun pou yo jwenn yon pwofesyon oubyen pou yo jwenn yon lòt pwofesyon ki mache pi byen ak sa yo genyen kòm kapasite oubyen kòm bezwen; sekou; q) asistans sosyal pou moun ki nan malsite yo, aksyon sosyal nan avantaj moun andikape yo, lapè piblik ak prevansyon delenkans, sosyete a.

Chapit 2.-

Atik 247.-Asanble majistra yo genyen tout majistra kominal depatman an. Asanble majistra yo ap reyini yon fwa pou pi piti chak ane pou li brase lide depatman an. Asanble a ap vote bidjè depatman an. Asanble a ap voye tout dizon l ak rekòmandasyon l yo bay Konsèy depatman an. Prezidan Konsèy depatman an ki tou Prezidan Asanble majistra yo kapab konvoke tout majistra yo nan Asanble estwòdinè. Y ap mande Asanble majistra yo dizon pa l sou ki wout yo dwe pran ak depatman an. Lalwa di kouman pou Asanble 75 === déterminées par la loi. majistra yo fonksyone.

Chapit 2.-

Atik 248.-Lalwa fikse òganizasyon, fonksyònman ak tout lòt konpetans depatman an. La commune Komin nan

Chapit 3.-

Atik 249.-Komin nan gen seksyon kominal yo. Komin nan granmoun tèt li sou plan administratif ak sou plan finansye.

Chapit 3.-

Atik 250.-Chak komin Repiblik la gen yon majistra k ap jere l.

Chapit 3.-

Atik 251.- Majistra a pase nan menm eleksyon ansanm ak de (2) majistra adjwen li te chwazi yo pou yon manda senk (5) lane. Majistra a se yon ajan kominal epi li se yon ajan Leta. Misyon l se fè egzekite politik nasyonal la nan tout komin nan. Majistra adjwen yo ankadre Majistra a fonksyon l yo. Y ap egzekite tout travay yo gen pou yo fè anba otorite Majistra a. Asanble minisipal la, ki gen tout Kòdonatè tout seksyon kominal komin nan ap akonpaye Majistra a nan travay li. Asanble minisipal la se yon enstans kote y ap pran desizyon sou tout afè ki konsène komin nan menm.

Chapit 3.-

a) ayisyen ; b) genyen vennde (22) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men 76 === infamante ; d) être en règle avec le fisc ; e) résider dans la commune depuis deux (2) ans avant la date de l’élection. okenn jij ; d) peye tout taks ak enpo li yo epi peye yo lè sa dwe fèt ; e) rete depi de (2) lane nan komin nan anvan dat eleksyon an.

Chapit 3.-

Atik 253.-Lalwa fikse òganizasyon, fonksyònman ak tout konpetans komin nan genyen. La section communale Seksyon kominal la

Chapit 4.-

Atik 254.-Seksyon kominal la se pi piti moso nan òganizasyon administratif teritwa Repiblik la.

Chapit 4.-

Atik 255.- Yon Kòdonatè seksyon kominal pase nan menm eleksyon ansanm ak de (2) Kòdonatè adjwen li te chwazi yo pou dirije seksyon kominal la, pou yon manda senk (5) lane.

Chapit 4.-

Atik 256.-Lalwa di kouman pou yo administre seksyon kominal la ak kouman pou li fonksyone.

Chapit 4.-

Atik 257.-Leta gen devwa pou li mete estrikti ki ak fòmasyon kiltirèl popilasyon k ap

Chapit 4.-

kominal, fòk li : a) ayisyen ; b) genyen vennde (22) lane pou pi piti ; li epi pa t janm jwenn okenn pinisyon grav oubyen okenn pinisyon pou l ta wont nan men okenn jij ; d) peye tout taks ak enpo li yo lè sa dwe fèt ; 77 === communale depuis deux (2) ans avant la date de l’élection. e) rete nan seksyon kominal la depi de (2) lane anvan dat eleksyon an.

Chapit 4.-

Atik 259.-Lalwa fikse òganizasyon, fonksyònman ak tout konpetans seksyon kominal la genyen. 78 ===

Chapit 4.-

Atik 260.-Se Prezidan Repiblik la ak Asanble nasyonal la ki gen dwa pran inisyativ pasemen nan Konstitisyon an.

Chapit 4.-

Atik 261.- Asanble nasyonal la ap egzaminen Konstitisyon an pase sou fòm lwa konstitisyonèl, fòk majorite de tyè (2/3) manm Asanble nasyonal la vote pou sa. Apati dat Asanble nasyonal la vote lwa konstitisyonèl la, Prezidan Repiblik la gen kenz (15) jou fran pou l pibliye l.

Chapit 4.-

zyon sou manda Prezidan an kapab fèt sèlman nan dènye sesyon òdinè yon lejislati e l ap pibliye lapoula sou tout teritwa nasyonal la. an, Asanble nasyonal la ap pwononse l sou pwojè oubyen pwopozisyon Amannman an ap antre ann aplika- syon apre pwochen Prezidan ki pral genyen eleksyon an fin enstale. Nan okenn mannyè, Prezidan an p ap kapab benefisye okenn avantaj ki soti nan amannman Gouvènman an fè a.

Chapit 4.-

Konstitisyon an pa kapab menase karaktè demokratik ak karaktè repibliken Leta a. 79 === DISPOSITIONS TRANSITOIRES ET FINALES DISPOZISYON TRANZITWA AK DISPOZISYON FINAL YO Dispositions transitoires Dispozisyon tranzitwa yo

Chapit premye.-

Atik 264.-Prezidan Repiblik ki an fonksyon nan moman referandòm nan p ap ka patisipe nan premye eleksyon prezidansyèl y ap òganize dapre dispozisyon ki nan Konstitisyon sa a.

Chapit premye.-

Atik 265.-Nan kenz (15) jou fran apre piblikasyon rezilta referandòm sou Konstitisyon an, nan Konsèy minis yo, Egzekitif la ap adopte yon pwojè dekrè elektoral pou òganize premye eleksyon pou Prezidan Repiblik la, premye eleksyon pou depite yo, premye eleksyon pou manm konsèy depatmantal yo, premye eleksyon pou majistra yo ak premye eleksyon pou konsèy Administrasyon seksyon kominal yo.

Chapit premye.-

nifye epi òganize eleksyon yo jis tan yo mete Konsèy elektoral pèmanan an sou pye. planifye epi òganize kontansye electoral la jis tan yo mete tribinal elektoral yo sou pye.

Chapit premye.-

Atik 267.-Dis (10) Senatè Repiblik ki toujou an fonksyon yo ap kontinye jwi tout fonksyon yo jis tan manda yo bout.

Chapit premye.-

Atik 268.-Tout fonksyonè ki toujou nan pòs yo nan Sena Repiblik la prale nan Administrasyon santral la ak nan yo genyen.

Chapit premye.-

Atik 269.-Fonksyon Premye minis lan ap elemine menm kote nouvo Prezidan Repiblik ki 80 === nouveau Président de la République élu. Les fonctionnaires en poste à la Primature sont redéployés dans l’Administration centrale et les compétence. Les entités administratives jusque-là rattachées à la Primature sont réaffectées à d’autres ministères par pase nan eleksyon an pran fonksyon. Fonksyonè ki toujou nan pòs yo nan Prmati a prale nan Administrasyon yo, selon kapasite yo genyen. Tout antite administratif ki atache ak Primati a prale nan lòt ministè selon regleman ki tabli pou sa.

Chapit premye.-

Atik 270.-Nan kenz (15) jou fran apre piblikasyon rezilta referandòm sou Konstitisyon sa a, Prezidan Repiblik la ap mete yon Komite ki gen tout kalite espesyalis sou pye. Komite sa a ap reskonsab preparasyon tout avanpwojè lwa òganik ki pou konplete Konstitisyon an, avanpwojè lwa sou ansanm ak plan pou monte yon lòt modèl òganizasyon enstitisyonèl pou respekte tout dispozisyon ki nan Konstitisyon sila a. Nan espas tan sa a, Konsèy elektoral la ap pran tout dispozisyon pou l prepare pwojè dekrè elektoral ki pral konsène òganizasyon eleksyon pou tout pòs Konstitisyon an prevwa yo. Konsèy la ap voye pwojè dekrè a bay Pouvwa

Chapit premye.-

Atik 271.- Ann atandan yo mete jiridiksyon lòd administratif yo sou pye, Lakou siperyè kont yo ak kontansye administratif la, ak moun li gen ladan l yo kounye a, ap kontinye travay sou tout dosye ki gen pou wè ak kontansye administratif, jis tan manda konseye ki an fonksyon yo bout. 81 === Dispositions finales Dispozisyon final yo

Chapit 2.-

Atik 272.-Administrasyon piblik la, sektè prive ak komès la ap chome nan okazyon fèt nasyonal ak fèt legal yo. Men dat fèt nasyonal yo : 1) premye Janvye, fèt Endepandans peyi Ayiti ; 2) 2 Janvye, jou Zansèt yo ; 3) premye Me, fèt Agrikilti ak Travay ; 4) 18 Me, fèt Drapo ak Inivèsite a ; 5) 20 Sektanm, jou Desalin ; 6) 18 Novanm, selebrasyon Batay Lalwa fikse dat fèt legal yo.

Chapit 2.-

Atik 273.- Nan okazyon komemorasyon lanmò Desalin, jou ki 17 Oktòb la, ki se jounen dèy nasyonal, Administrasyon piblik, sektè prive ak komès ap chome.

Chapit 2.-

Atik 274.- Vèsyon kreyòl Konstitisyon sa a ak gen fòs lalwa.

Chapit 2.-

Atik 275.- Ansèyman Konstitisyon sa a obligatwa nan tout nivo nan sistèm edikasyon peyi Ayiti.

Chapit 2.-

oubyen Manyèl sou lajistis, tout Dekrè Lwa ak tout Dekrè ansanm ak tout Arete ki pa depaman ak Konstitisyon sa a. 82 === Constitution.

Chapit 2.-

Atik 277.-Prezidan Repiblik la ap pibliye Konstitisyon sa a kenz (15) jou fran apati dat piblikasyon rezilta referandòm nan. Depi Konstitisyon sa a parèt nan « Le Moniteur », jounal ofisyèl Repiblik la, li antre ann aplikasyon.